Yugoslavya

Genel Ekonomik Durum

1999 yılında endüstri Sosyal Üretimin (Sosyal üretim devlet hizmetlerini de içermesi ile GSYİH’den farklıdır) %38’ni ve
tarım % 25’ini oluşturmuştur. Hizmetler sektörünün SÜ içindeki payı son on yılda artış göstermekle birlikte yeniden
yapılanma çalışmalarının kesilmesi sebebiyle birçok Doğu Avrupa ülkesinin gerisindedir. Sırbistan’ın özel sektörünün sosyal üretim içindeki payı özelleştirme programlarını sürdüren birçok Doğu Avrupa ülkesi standartlarına göre küçüktür. Ülkede özel sektörün milli gelir içindeki payı % 40’tan az hesaplanmıştır. Ülkede Sܒin % 40’ına karşılık gelen büyük bir kayıt dışı ekonomi mevcuttur. 1991’den beri süren savaşlar, eski Yugoslav pazarının kaybı ve Nato bombardımanlarının endüstri ve altyapıya verdiği hasar ekonominin yapısal problemlerini derinleştirmiştir.

Bazı Ülkeler ile Yugoslav Ekonomisinin Karşılaştırılması, 2001


 

	Yugoslavya	Slovenya	Hırvatistan	Bulgaristan	Romanya	Slovakya
Büyüme (%)	6,2	3,0	3,8	4,0	5,3	3,3
GSYİH (milyar dolar, PPP)	31,5	29,9	32,8	44,4	107,6	50,8
Kişi başı GSYİH	2 959	14 990	7 397	5 594	4 803	9 441
Enflasyon(%)	88,9	8,4	5,2	7,4	34,5	7,1
Cari İş. Den. (mily.$) / % GSYİH	-0,6/ -5,5	-0,0 /-0,2	-0,6 /-3,2	-2,6/-19,3	-2,3/-5,9	-1,8/-8,6
İthalat (fob,milyar $)	2,0	9,3	4,8	5,1	11,4	12,6
İhracat(fob,milyar $)	4,8	10,0	8,8	6,7	14,4	14,8
Dış Borç (milyar $)	11,6	6,7	12,8	10,0	12,2	9,0
Döviz Kuru( :$)	66,8	242,7	8,3	2,2	29 061	48,3

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002


Ekonomi Politikası

Değişime karşı bürokrasinin direnci kadar, eski Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’nin dağılması, savaş, yaptırımlar ve uluslarası izolasyon ekonomide radikal bir reform yapılmasını önlemiştir. Yugoslavya’nın dış dünya ile ilişkileri tamamen normale dönene ve hükümetçe yürütülmekte olan reform programına uyum sağlayana kadar bu durumda bir değişiklik beklenmemektedir.

Mayıs 1992’de yürürlüğe giren BM yaptırımları Yugoslavya’nın 1991’de dağılmasının sebep olduğu ekonomideki dengesizliklerin etkilerini daha da derinleştirmiş ve 1993 yılında hiperenflasyona yol açmıştır. 25 Ocak 1994’te Yugoslav Merkez Bankası Başkanı Dragoslav Avromovic tarafından ilan edilen yeni istikrar programı çerçevesinde ekonomide önemli bir düzelme kaydedilmiştir. Eylül 1994’e kadar Dinar’ın Mark karşısında değerini koruması ve enflasyonun düşmesi büyük başarıdır. Ancak 1994’ün son aylarında kontrolsüz fiyatlar ve kolay krediye karşılık fiyat ve kur oranı değişikliği yeniden ortaya çıkmıştır.

1995 Kasım’ında Avromovic Dinar’ı karaborsa fiyatına eşitleyen ve konvertibiliteye yaklaştıran, istikrarlı pazar faiz oranları getiren, dış ticaret ve endüstride devlet tekeline son veren, kamu teşekküllerinde özelleştirme öngören, ithalat ve ihracatta kotaları kaldıran ve gümrük vergilerini azaltan 15 maddelik bir istikrar programını yürürlüğe koymuştur. Emisyonun başarıyla kontrol altına alınmasına ve enflasyonun düşürülmesine rağmen bu önlemlerin çoğu uygulanamamıştır. Avromovic Yugoslav Merkez Bankası ve hükümet arasındaki politik çatışmanın sonucu Mayıs 1996’da Federal Parlemento’daki görevinden uzaklaştırılmıştır.

Hükümet 1996-98 yıllarında enflasyonu belli bir çizgide tutmayı başarmıştır. Bununla beraber sıkı bir para politikası uygulayarak kalıcı bir istikrar sağlama imkanı giderek azalmaktadır. Kısa dönemde ekonominin en acil sorunu olan dış finansman yokluğunda maliye ve cari işlemler açıklarının finansmanı 1997 yılı ortasında devlet telekomünikasyon şirketi Telekom Serbia’nın hisselerinin % 49 ‘unun Yunanlı ve İtalyan alıcılara satılmasıyla hafifletilmiştir. Telekomun satışı Mart 1998’deki Kosova Krizi ile dış ilişkilerde normalleşme beklentileri suya düşen yetkililer için ancak kısa süreli bir rahatlama sağlamıştır. ABD ve AB tarafından uygulanan dış yatırım yasağı ve aktiflerin dondurulması finansman sorununa yolaçmıştır. Önceki hükümet ithalatçılar, ihracatçılar, şirketler, mağaza ve bankaların ellerindeki konvertibil dövizlerin çeşitli oranlarını devlete teminat olarak yatırmayı içeren döviz rezervlerini artırma amaçlı bir dizi olağanüstü tedbir almıştır.

24 Mart 1999’da NATO Hava Saldırılarının başlaması devlet kontrolünü artırmak için varolan yöntemlerin genişlemesi ve şekillenmesiyle sonuçlanmıştır. Yugoslav yetkilileri bir dizi kararı uygulamaya koyarak ekonomiyi savaşa adapte etmişlerdir. Savaşın yıkıcı etkilerinin yaşandığı ortamda sınırlı bir liberalizasyon programı uygulanmıştır. Bu program enflasyon oranında sıçramaya ve karaborsa döviz kurunda hızlı bir düşüşe yolaçmıştır. Hükümetin tepkisi savaş zamanı fiyat kontrol sistemine dönmek olmuştur. Sosyal tansiyonu düşürmek için temel malların fiyatlarını indirmek, yeterli enerji güvencesi sağlamak, emeklilik ve diğer sosyal ödemeler için para basmak öncelikli tedbirler olmuştur. Yoğun idari kontroller durgun ekonomiyi kemikleştirdiği kadar devlet mağazalarında satılan malların kıtlığına ve temel ihtiyaç maddeleri için uzun kuyrukların oluşmasına da sebep olmuştur. Miloseviç Hükümeti 2000 yılınd a fiyat ve döviz kuru istikrarı sağlamak amacıyla sıkı para politikası izleneceğini ilan etmesine karşın sosyal refah arttırıcı ödemeleri karşılayabilmek için üretimi teşvik edici parasal genişlemenin sinyallerini vermiştir.


Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’nin Sırbistan ve Karadağ devleti olmasını sağlayan anlaşma 14 Mart 2002 tarihinde imzalanmış ve Ocak 2003’te Sırbistan ve Karadağ parlamentolarının onaylaması ile yürürlüğe girmiştir. 4 Şubat 2003 tarihinden itibaren ülkenin resmi adı Sırbistan ve Karadağ olarak değiştirilmiştir.

Politik değişimler hükümetin çeşitli reformlar yapmasına yol açmıştır.

Yeni Ekonomi politikaları:

*Miloseviç döneminde uygulanan dış ticaret ve fiyatlar üzerindeki doğrudan kontrollerin çoğunun kaldırılması ve serbestleştirilmesi,

*Özel sektörü ekonomide hakim duruma getirmeyi amaçlayan yaygın ve orta vadeli özelleştirme planları,

*Yeni vergileri, vergi tahsilatının etkinleştirilmesini ve bütçenin sağlamlaştırılmasını içeren kapsamlı mali reformlar,

*Fiyat istikrarını sağlamaya yönelik sıkı para politikası,

*Tahsili imkansız görülen borç problemini çözmeye yönelik banka ve finansal sistem reformu,

*Yugoslav ekonomisinin Avrupa ve Dünya ekonomisindeki gelişmelere entegrasyonu.

Bu reformların hayata geçirilmesi Yugoslav ekonomisinde büyük sıkıntılar yaratacağından uluslararası mali yardım zorunludur.

Özelleştirme

Eski Yugoslavya’da özelleştirme süreci 1989 yılında çıkarılan Federal Özelleştirme yasasıyla başlamıştır. 1991 yılında Sırbistan daha sınırlayıcı bir yasayı kabul etmesine rağmen çoğu firma özelleştirmeye dahil olmamamıştır. 1993’teki hiperenflasyon süreci hızlandırmış ve çok sayıda firma özelleştirilmiştir. Kanundaki düzeltmeler çeşitli nedenlerle 1994 yılında iptal edilmiştir. 1995-96 yıllarında özelleştirmede gerçek bir duraklama olmuştur. Sırbistan sayıları 5000’i bulan kamu işletmesinin satılmasını planlayarak 31 ekim 1997’de yeni bir özelleştirme yasası çıkartmıştır. Yabancı yatırım kısıtlaması getiren 1998 yaptırımları sürecin başarısızlığa uğramasına sebep olmuştur. Yabancı yatırım yasağı ve 1999 NATO bombardımanı ülkeyi durgunluğa itmiştir. 2002 yılı Temmuz ayında kabul edilen yeni özelleştirme yasası ile birlikte Sırp hükümeti radikal bir özelleştirme programını kabul etmiştir. Bu programda özelleştirme kapsamındaki varlıkların daha çok stratejik yatırımcılara satılması öngörülmüştür. 2002 yılı sonu itibarıyla 1000 Kobi özelleştirilmiştir. Kalan işletmeler 2003 yılı sonuna kadar özelleştirilecektir. Satışa çıkarılan 300 büyük şirketten sadece 35’i elden çıkarılabilmiştir.

Ekonomik performans

Yugoslavya’nın geleneksel milli gelir hesaplama yöntemi olan Sosyal Üretim (SÜ), kar amacı gütmeyen devlet hizmetlerini de kapsaması ile GSYİH’den farklıdır. Bu faaliyetler fiziki malların üretimi, dağıtımı ve taşımacılığı ile ilgili değildir. Daha önceki yıllarda OECD ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar Yugoslav GSYİH’sini resmi olmayan hesaplamalarla ifade ediyorlardı. Yugoslav istatistik yetkilileri bazı yıllar GSYİH hesaplamaları yayınlasalar da resmi SÜ tahminleri yapmaya devam etmektedirler.

GSYİH (% reel değişim)

 

Sosyal Üretim (% reel değişim)	2001	Yıllık ortalama 1997-2001
SÜ	6,2	0,6

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002



1980’lere kadar devam eden hızlı büyümenin ardından Yugoslavya’nın dış fon kaynakları kesilmiş ve ülke petrol krizinin etkilerine adapte olmakta yavaş kalmıştır. Sosyalist sistemin giderek artan verimsizliğinin de bir sonucu olarak SÜ büyüme oranı hızla düşmüştür. Eski Yugoslavya Federasyonu içinde Sırbistan ve Karadağ ekonomik refah ve performans bakımından ortalama düzeydeydiler. Her iki ekonomi de 1991’de eski Yugoslavya Federal Cumhuriyetleri arasındaki bağların kopmasından ve Bosna Hersek ve Hırvatistan’dan gelen binlerce mülteciden olduğu kadar komşu ülkelerdeki Sırp’ların desteklenmesinin maliyetinden dolayı büyük hasar görmüştür.

BM yaptırımları kadar kötü ekonomi yönetimi de çok yıkıcı olmuş ve 1993 yılı enflasyon artış hızı 1920’ler Almanya’sınınkinden bile yüksek olmuştur.

Sosyal Üretim 1990’da %7 civarında düşmüş ve 1991 ortalarında savaşın patlak vermesi %14’lük bir azalmaya sebep olmuştur. BM yaptırımlarını takiben Mayıs 1992’de SÜ önceki seviyesinin daha da altına düşmüştür. 1992’de hesaplanan düşüş %28 ve 1993’te %31’dir. 1994’te düzelme başlamış ve 1998’e kadar yıllık ortalama %4,9 luk bir büyüme hızı gerçekleşmiştir. Ekonomide 1994’te başlayan mütevazi iyileşme Sܑdeki büyüme %2,5 olarak devam etmesine rağmen 1998 yılı boyunca yavaşlamıştır.

1999 NATO bombardımanının ticaret ve endüstri üzerinde yaptığı yıkım Sܒnün 1999 yılında reel olarak %23,2 düşüşüne sebep olmuştur. Tarımsal üretim %3 artmasına rağmen endüstriyel üretimde %23,1 düşüş olmuştur. 1999 rakamları çok düşük olduğu için 2000 yılında pozitif SÜ artışı kaydedilmiştir.

Economist Intelligence Unit’in 2002 yılı GSYİH artış tahmini %3,5 oranı ile hükümet hedefinin biraz altındadır. Artış gösteren doğrudan yabancı yatırımlar, altyapı projelerinin canlandırdığı inşaat faaliyetleri ve dış yardımlar 2003-2004 yılları için ortalama %5 GSYİH artışı beklentisini güçlendirmektedir.


Enflasyon ve Ücretler (% değişim)

 

	2001	1997-2001(ortalama)
Perakende Fiyatlar	88,9	51,1
Net Ücretler	114,3	59,1

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002


Projeksiyon Özeti
 

	2001a	2002a	2003b	2004 b
Sosyal Üretim büyüme hızıc	6,2	3,0	2,5	4,0
Endüstriyel üretim artış hızı	0,0	1,7	0,0	2,0
İşsizlik Oranı (ortalama)	27,5	30,5 d	29,9	28,1
Tarımsal üretim artış hızı
Enflasyon Ortalama	88,9	19,2	11,4	7,7
Enflasyon Yıl sonu	38,7	14,2	8,3	7,0
Kısa Dönem İnterbank Faiz Oranı	77,9	18,0	14,5	12,0
İhracat (milyar $)	2,0	2,4	2,6	3,0
İthalat (milyar $)	4,8	6,3	6,8	7,1
Cari işlemler dengesi	-0,6	-1,7	-2,0	-2,0
% Sosyal üretimd	-6,0	-13,0 d	-11,6	-10,2
Dış borç (milyar $- yıl sonu)	11,9 d	11,2 d	9,5	10,2
Ortalama Döviz kuru YuD:$	66,84	64,19	55,84	56,17
Ortalama Döviz kuru YuD:€	59,87	60,73	64,11	66,42

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Report June 2003
a :Gerçek
b :EIU öngörüsü
c: Sosyal üretim devlet hizmetlerini de içermesi ile GSYİH den ayrılmaktadır
d: EIU tahmin
Sektörler

Tarım Ormancılık ve Balıkçılık (%) Değişim
 

	1995	1996	1997	1998	1999a	2000a	2001a
Temel Ürün	12	-7	21	-10	6	34	58
Meyva	-17	71	-22	-1	-1	-7	12
Üzüm	-7	19	12	-18	-51	70	15
Çiftlik Hayvanları	5	0	1	2	-1	5	3
Toplam Üretim	4	1	7	-3	1	-13	23

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a:Kosova hariç
Yugoslavya iyi işlenebilir araziye ve küçük işletmelere dayanan güçlü bir tarım sektörüne sahiptir. Ülkenin sahip olduğu 6,3 milyar ha tarımsal arazinin %60’ı ekilebilir alan, %4,3’ü meyva bahçesi, %1,4’ü üzüm bağı ve %34’ü doğal otlaklardan oluşur. 1955 ve 1980 yılları arasında üretim 2 katdan fazla artmıştır. Sırbistan’ın birçok temel üründe ihraç edilebilir üretim fazlasının bulunması 1990’lı yıllar boyunca ülkenin tarımsal potansiyelini yansıtmaktadır. Yugoslavya buğday ve mısır kadar meyve, sebze ve bitkisel yağda da önemli bir üreticidir.
Hububat Üretimi

Temel Ürünler (,000 ton)

 

	1996	1997	1998	1999a	2000a	2001a
Buğday-Çavdar	1 520	2 940	2 967	2 035	1 927	2 534
% değişim	-48,7	93,4	0,9	-31,4	-5,3	31,5
Mısır	5 367	6 939	5 174	6 120	2 944	5 921
% değişim	-8,0	29,3	-25,4	18,3	-52,0	101,1
Şeker Pancarı	2 418	2 043	1 971	2 408	1 070	1 806
% değişim	42,7	-15,5	-3,5	22,2	-55,9	68,8
Patates	904	1 066	978	810	690	1 085
% değişim	-8,3	17,9	-8,2	-17,2	-20,3	57,2

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a:Kosova hariç


1994-1997 arasındaki 4 yıllık artıştan sonra tarımsal üretim 1998 yılında 1997 ile karşılaştırıldığında %3 oranında düşmüştür. Bu düşüş 1997’deki bol hasadın ardından daha düşük bir ürün çıktısına sebep olmuştur. Savaş şartlarına rağmen 1999’da tarımsal üretim %3 artmıştır. Yoğun yağışlar buğday üretiminin azalmasına, ayçiçeği meyva ve sebze üretimini olumsuz etkilemesine rağmen mısır üretiminde rekor seviyeye ulaşılmış, şekerkamışı ve soya üretimi de yeterli olmuştur. Hububat üretimi 1998’e göre %16 artmıştır. Tarımsal girdilerdeki büyük fiyat artışları, petrol, gübre ve finansman eksikliği tohum ekme kampanyasını olumsuz etkilemiş ve 2000 yılı tarım için zor bir yıl olmuştur. Buğday ekilebilecek arazi 1999 yılına göre %5 azalmıştır. Buğday üretimi 1999’da 2,04 milyon ton ve 1998’de 2,97 milyon ton olmuştur. 2000 yılında 1,9 milyon ton olan buğday üretimi 2001 yılında 2.5 milyon tona ulaşmıştır. Bu üretim seviyesi iç talebi karşılamaya yeterlidir fakat ihracatı karşılayacak düzeyde değildir.

Tarımsal performansın kötüleşmesinin sebeplerinden biri de ülkenin giderek artan eski tarım makinaları stokudur. Kamu kesiminin elindeki traktörlerin ortalama yaşı 13, özel sektörünkilerin ise 16’dır. Tüm tarım makinaları stokunun yarısının çalışır durumda olmadığı tahmin edilmektedir. Sırbistan’ın traktör üretimi yılda 3000-4000 adede düşmüştür ve bu rakam 10-15 yıl öncekinin sadece onda biridir. Bununda ötesinde devlet bütçesinden tarıma ayrılan pay son 5 yılda nominal olarak aynı kalmıştır(1 milyar Yud). Aynı zaman dilimi içinde milli para biriminin değeri düşmüştür. Tarımsal gıda sektörünün finansal durumu giderek daha önemli duruma gelmektedir.

Hayvancılık

Çiftlik Hayvanı Sayısı (,000 baş)

 

	1996	1997	1998	1999a	2000a	2001a
Sığır	1 926	1 899	1 894	1 831	1 452	1 366
% değişim	-1,2	-1,4	-0,3	-3,3	-20,7	-5,9
Domuz	4 446	4 216	4 150	4 372	4 087	3 634
% değişim	-6,1	-5,2	-1,6	5,3	-6,5	-11,1
Koyun	2 656	2 566	2 402	2 195	1 917	1 783
% değişim	-0,6	-3,4	-6,4	-8,6	-12,7	-7,0
Kümes Hayv.	26 457	25 713	26 188	26 492	21 118	20 081
% değişim	3,4	-2,8	1,8	1,2	-20,3	-4,9

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a:Kosova hariç
Tarım sektörünün diğer önemli problemlerinden biri de hayvancılıkta yaşanmıştır. 1991’den beri kriz durumunda olan sektörde çiftlik hayvanlarının sayısı 1995-1997 yılları arasında düşüş göstermiş ve 1998-1999 yıllarında istikrara kavuşmuştur. Uzun dönemde eğilim özellikle devlet çiftliklerinde hayvan sayısının azalmaya devam edeceği yönündedir. Bu durum hayvan ve et fiyatlarının artacağı beklentisine yolaçmaktadır.
Madencilik

Ülke sadece temel mineral kaynaklarına sahiptir, fakat Birleşmiş Maden İşleme Endüstrileri tarafından işletilen kömür, demir ve demir olmayan metal bakımından oldukça zengindir.

Yugoslavya kömürde tarihsel olarak hep kendi kendine yeterli olmasına karşın NATO hava saldırıları 1999 yılındaki üretimi kötü etkilemiştir. 1998 yılı kömür üretimi 44,1 milyon ton (43,6 milyon tonu linyit) iken 1999 üretimi 31,4 milyon ton (31 milyon tonu linyit) olmuştur. Kosova’da Mitrovica yakınlarındaki Trepca tesisi Yugoslavya’nın ana çinko ve kurşun madeni alanıdır. Bu tesisin işletilmesinin bölge halkının sağlığına ve çevreye zarar vermesinden dolayı tesise 2000 yılı ortalarında BM yönetimi tarafından el konulmuştur. Bu uygulama Yugoslavya Hükümeti’nin BM’nin illegal hareket ettiği ve ülke varlıklarına el koyduğu suçlamalarına ve yoğun protestolarına sebep olmuştur.
İmalat

Endüstriyel Üretim


 

	2001	1997-2001 (Ortalama)
İndeks (1999=100)	4,4	46
% Değişim	0,0	0,3

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002


Düzensiz bir ağır sanayi dağılımına sahip diğer eski Doğu Avrupa ülkelerinin aksine Yugoslavya komünizm döneminden çok çeşitli bir endüstriyel yapı devralmıştır. Ülkenin parçalanmasından önce 1991 yılında başarılı bir kimya sanayii, tekstil, otomobil üretimi, mobilya ve gıda işleme sektörleri mevcuttu.

1999 NATO bombardımanı birçok endüstriyel merkezi hedef almıştır. Kragujevac’daki Zastova araba fabrikası da dahil olmak üzere 40 ana endüstriyel şirket ve 100’den fazla işletmenin bombardımanlardan dolayı hasar gördüğü yada tahrip olduğu tahmin edilmektedir.

Nato hava saldırılarından önce diğer eski Yugoslav Cumhuriyetleri ile bağların kopması ve uluslararası izolasyon kilit konumdaki endüstrilerin zor durumda kalmasına yolaçmıştır. Savaşın ilk yılı olan 1991’de üretim %15,9 düşmüş, yaptırımların etkisini göstermeye başlamasından sonra 1992 ve 1993 yıllarında üretimde % 21,4 ve %37,3 oranlarında düşme yaşanmıştır. 1994 yılında%1,3 ve 1995’te %3,8 oranında mütevazi bir düzelme kaydedilmiştir. 1995’te yaptırımların askıya alındıktan sonra endüstriyel üretim 1996’da %7,5 ve 1997’de % 9,6 oranında artmış, 1998’de %3,4 oranıyla büyüme yavaşlamıştır. 1999 yılında %23,1’lik ani bir düşüş meydana gelmiştir. Sanayi üretimi 2000 yılının ilk altı ayında savaşın etkilerinin yoğun olarak hissedildiği Nisan ve Mayıs aylarını da kapsayan bir önceki yılın aynı dönemine göre %20 artmıştır. Endüstriyel üretim yıl sonundaki olumlu gelişmelere rağmen 2002 yılının ilk altı ayında da düşük kalmıştır. İç talep yetersizliğinin yanısıra, yatırım eksikliği, Yugoslav firmalarının uluslararası standartları sağlayamaması ve enerji darboğazı üretimi olumsuz etkileyen faktörlerdir. Uzun vadede Yugoslavya’nın endüstriyel performansında iyileşme sağlanabilmesi için hükümetin alacağı tedbirlerin yanısıra büyük ölçekte dış yatırım ve yurtdışından teknoloji transferi gerekecektir.

İnşaat

 

	1996	1997	1998	1999a	2000a	2001a
Tamamlanmış Konut (sayı)	15 160	14 768	13 096	13 123	12 732	n/a
Kamu Sektörü	3 645	3 016	3 170	2 695	3 015	2 785
Özel Sektör	11 515	11 752	9 926	10 428	9 717	n/a
Tamamlanmış Konut (m2)	1 171	1 146	998	1 032	124	172
Kamu Sektörü	231	182	197	158	n/a	n/a
Özel Sektör	940	964	802	874	n/a	n/a
Çalışma saati	99	96	90	69	79	93

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a:Kosova hariç
n/a:Veri elde edilemiyor


Son on yılda inşaat faaliyetlerinde büyük oranda azalma olmuştur. Yaptırımlar çerçevesinde inşaat sanayinin yurtdışında proje üstlenmesi yasaklanmıştır. Bu sektördeki faaliyetler (çalışılan saat hesabına göre) yaptırımların kaldırılmasından sonra da azalmaya devam etmiştir. Sektördeki gerileme 1999’da Kosova’daki savaş sebebiyle hızlanmıştır. 2000 yılında savaşta zarar gören tesislerin iç kaynaklarla yeniden kurulması için bir çaba içine girilmiş, bu durumdan inşaat sanayii ve inşaat malzemeleri piyasası ve toplam yatırım olumlu etkilenmiştir. Savaş sırasında yıkılan 10 000 civarında konutun yeniden inşasında çoğunlukla özel sektör yeralmaktadır. 2001 yılında inşaat malzemeleri üretiminin bir önceki yıla göre %23 artmasına rağmen faaliyetler azalmıştır. Sektörde 2000 yılında 47 000 kişi ve 2001 yılında 43 000 kişi istihdam edilmiştir.

Turizm

Turizm sektörü Yugoslavya’nın dağılmasından önce 1980’li yılların ortalarından itibaren gerilemeye başlamıştır ve halihazırda bu durum devam etmektedir. Yugoslavya yabancı turistler için Karadağ dışında cazip bir merkez olmamıştır. Fakat inanç turizmi çerçevesinde ortaçağ manastırları ilgi çekmektedir. 2001 yılı itibarıyla ülkenin sahip olduğu toplam yatak sayısı, 87 000’i Karadağ’da olam üzere 180 000’dir. 1986 yılında turist sayısı 1,2 milyon iken 1999 yılında ülkeyi oldukça düşük sayıda, 152 000 kişi, ziyaret etmiştir. 2000 yılında yerli ve yabancı turist sayısı artarak 239 000’e ulaşmıştır. 2001 yılında yerli turist sayısındaki azalmaya rağmen toplam turist sayısı 351 000’e yükselmiştir. 2001 ve 2002 Mayıs ayları arasındaki turist artış oranı %32’dir.


Kaynaklar Ve Altyapı

Nüfus


 

	1996	1997	1998	1999	2000
Nüfus (m)	10,57	10,60	10,62	10,63	10,63
Yıllık Artış (%)	0,26	0,25	0,18	0,11	0,01
Doğum Oranı	13,0	12,4	12,1	11,7 a	11,8 a
Ölüm Oranı	10,6	10,6	11,3	10,9 a	11,1 a
Doğal Artış Oranı ((binde)	2,5	1,8	1,4	0,8 a	0,7 a

a: Kosova hariç
Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002


Yugoslavya Eski Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ülkeleri içerisinde en büyüğüdür. Resmi hesaplamalara göre 1998 ortalarında 10,62 milyon nüfusa sahiptir (1991 sayımlarına katılmayı reddeden Kosova Arnavutları dahil). Fakat toplam nüfusu ile ilgili ciddi bir belirsizlik vardır. Bunun sebebi yerleşikler ve geçici göçmenleri kapsayan sayımlar, göçmen sayısının güvenilmezliği ve son sayımın nerdeyse 10 yıl önce yapılmış olmasıdır. Bunun da ötesinde 1991 sayımları Kosova Arnavutları’nın çoğu tarafından boykot edilmiştir ve bu yüzden Kosova nüfusu ancak kabaca tespit edilebilmiştir. 1998 yılında genel bir nüfus tahmini yapılmakla beraber 1997 yılı Kosova Savaşı sebebiyle sağlıklı verilerin alınabildiği son yıldır. Ayrıca Yugoslav İstatistik uygulamalarında rakamlar yurtdışında çalışan vatandaşları kapsarken sayıları 2000 yılında 1 milyon olarak tahmin edilen, pek çoğu en az 4-5 yıldır Yugoslavya’da yaşayan ve doğdukları ülkelere dönmemeleri muhtemel olan Bosna, Hırvatistan ve Kosova’dan gelen mülteciler bu rakamlara dahil edilmemektedir.

Bölgelere Göre Nüfus Dağılımı, 1999 (1 000)

 

Sırbistan	9 609a
Kosova	1 900b
% değişim	1,6b
Voyvadina	1 946
% değişim	-0,5
Karadağ	654
% değişim	0,6
Toplam	10 633a
% değişim	0,1a

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a: 2002 verilerine dayanan Kosova hesaplamaları dahil
b: Diğer toplamlardan çıkarılmıştır
Yugoslavya’nın nüfusu 2. Dünya savaşından bu yana sürekli artış göstermektedir. Yarım yüzyıldan az bir sürede nüfus neredeyse 3,7 milyon artmıştır(1948’de 6,9 milyon, 1996 sonu 10,6 milyon). En yüksek net nüfus artışı 2. Dünya Savaşı’ndan sonraki birkaç yıl içinde kaydedilmiştir. 1948-1953 yılları arasında nüfus ortalama 100,000 artmıştır. Daha sonraki yıllarda artış hızı yavaşlamış ve 1970’lere kadar yıllık 90,000 olarak gerçekleşmiştir. 1970’lerde de nüfus artışı yüksek oranlarda seyretmiştir. Bu hızlı nüfus artışının sebebi nüfusun doğal artışının yanısıra savaş sonrası doğan neslin yetişkin hale gelmesi ve göç oranındaki artıştır. 1981-1991 yılları arası savaş sonrası dönemde en yavaş nüfus artışının yaşandığı dönemdir. Yıllık 50,000 artışla diğer dönemlerin nerdeyse yarısına tekabül etmektedir. Nüfusun Yaşlara göre dağılımı (1 000)

 

Yaş Grubu	1991a
0-14	2 372
15-19	786
20-39	2 994
40-59	2 499
60-74	1 265
75+	365
Bilinmeyen	109
Toplam	10 394b

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a: Son sayım
b: 5 157 120 erkek, 5 236 906 kadın


Nüfusun yaş dağılımı ile ilgili en son inceleme 1997 yılında yapılmıştır. Bu çalışma sadece geniş yaş aralıklarını (0-14, 15-65 ve 65+) kapsamıştır. Kosova ve Karadağ’daki yüksek doğum oranı nedeniyle nüfus çoğu Avrupa ülkesinden daha gençtir( 14 yaş altı nüfus %21-Avrupada %18 ve 65+ nüfus %13-Avrupada %16). Nüfus yapısı bölgesel bazda ele alındığında farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Sırbistan ve Voyvadina nüfusu Avrupa ortalamasından yaşlıyken Kosova Avrupada en genç nüfusa sahiptir.

Etnik Azınlıklar

Etnik Dağılıma

 

	1991(1 000)	1981-91(% değişim)
Sırp	6 504	4,9
Karadağlı	520	-5,1
Yugoslav	350	-26,0
Arnavut	1 715	27,9
Macar	344	-12,0
Müslüman	336	14,7
Romen	144	28,6
Hırvat	112	-28,2
Diğer	369	-3,4
Toplam	10 394	5,0

Kaynak:The EIU,Yugoslavia,Country Profile 2002
a: Sayım rakamları


Yugoslavya diğer tüm eski Yugoslav Cumhuriyetlerinden daha büyük bir etnik azınlığa sahiptir. 1991 sayımına göre Sırplar toplam nüfusun %69’nu oluşturmaktadır. Karadağlılar toplam nüfusun % 5’ni, Karadağ nüfusunun %62’sini oluşturmaktadır. Slav olmayan Arnavut azınlık ülkedeki 2. büyük gruptur ve resmi tahminlere göre toplam nüfusa oranları % 17’dir(Arnavutlar 1991 sayımlarını boykot etmişlerdi). Arnavutlar çoğunlukla Kosova’da yaşamaktadırlar. 1998 yılında uluslararası kuruluşların tahminlerine göre nüfusun %85-90 ‘nını oluşturmaktadırlar. Bu rakamın 1999-2000 yıllarında Sırplar’ın ve Çingene’lerin kitlesel göçüyle %95-100 oranına çıktığı tahmin edilmektedir. Diğer Slav olmayan büyük topluluk Voyvadina, Kuzey Sırbistan ve eski Habsurg sınırı çevresinde yaşayan Macar azınlıktır. Müslüman Slavlar çoğunlukla Sırbistan-Karadağ sınırı üzerindeki Sandzak bölgesinde ve Kuzey Kosova’da yaşamakta ve nüfusun %3’nü oluşturmaktadırlar. Diğer azınlıklar Çingeneler, Bulgarlar, Çekler, Slovaklar ve Ukraynalılardır.

1965’ten sonra Sırbistan ve Karadağ’dan gelişmiş Avrupa ülkelerine ve Kuzey Amerika’ya sürekli göç yaşanmıştır. Sayım sonuçlarına göre yurtdışında çalışan Yugoslavlar’ın sayısı 1971’de 239 172 (nüfusun 2,7’si), 1981’de 361 452 (%3.5) ve 1991’de 361 452 (%3,5) olmuştur. Diğer yerel ve dış kaynaklar yurtdışında çalışan ve yaşayan vatandaş sayısının çok daha fazla olduğunu göstermektedir.

Eski Yugoslavya’nın dağılmasını ve Hırvatistan ile Bosna Hersek’teki savaşı takibeden yıllarda göç Sırbistan ve Karadağ’a yönelmiştir. Mülteci sayımı sonucunda 1996 yılı ortalarında 566 200’ü mülteci statüsünde olan 646 000 kişi tespit edilmiştir. 79 700 kişi ise diğer cumhuriyetlerde yaşayan Sırp ve Karadağlılar ya da Yugoslavya’ya mülteci olarak gelip Yugoslav vatandaşlığına geçmiş kişilerdir. Yapılan sayıma en az 100 000 mülteci katılmamıştır. 1998’de toplam mülteci sayısının 700 000’nin üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Mültecilerin yaklaşık % 90’I Sırp kökenlidir. Yarısından fazlası yakın arkadaş ya da akrabaları ile yaşamaktadırlar ve yaklaşık yarısı işşizdir. 1991-1997 yılları arasında Sܒnün yaklaşık %6’sı mültecilerin yerleşimi, yiyecek, giyim, ayakkabı, sağlık, refah ve eğitim