Umman Sultanlığı
Kalkınma ekonomisi 1974 yılından beri Serbest rekabete ve fırsat
eşitliği stratejisine dayanmaktadır. Sultanlığın peş peşe
uyguladığı beşer yıllık kalkınma planlarına, ekonomik ve sosyal
alanda sağladığı olağanüstü gelişmelere rağmen hükümet önünü
kesen yeni zorluklarla karşılaşmıştır. Zenginliğin temel kaynağı
petrol ve doğalgazdır. 1998 yılında petrol fiyatlarının çarpıcı
bir şekilde düşmesi ve petrol piyasalarının oynaklığını kabul
eden Hükümet, özel sektör öncülüğünde, ülkenin ekonomisini
çeşitlendirmek için büyük gayret sarf etmektedir. Bu amacın
gerçekleşmesi için yeni yatırım teşvik yasaları yürürlüğe
konmuştur.
1995 yılında gerçekleştirilen Umman 2020 vizyon konferansında
alınan kararlar gereğince özelleştirme, yabancı yatırımların
teşviki ve petrol dışı gelirleri arttırmaya yönelik yeni
stratejiler belirlenmiştir. Öyle ki, petrole dayalı olmayan özel
sektörün GSYİH’ya olan katkısı düzenli olarak artış göstermiş ve
1999 yılı sonu itibarıyla 3801,4 Milyon U.R. dolaylarında
gerçekleşmiştir. Bu GSYİH’nin %62’sini oluşturmaktadır.
2001-2005 Altıncı Beş Yıllık Kalkınma planı eski ekonomik
stratejileri benimsemekle birlikte Ummanlılaştırma sürecine hız
verilmesi, özel sektöre verilen teşvik olanaklarının
sürdürülmesi, Doğalgaz’a bağlı sanayilerin, turizm, tarım,
balıkçılık ve mali sektörlerin geliştirilmesi için gereken
önlemlerin alınmasını da öngörmektedir.
Ekonominin çeşitlendirilmesi Umman’ın ekonomi stratejisinin
temel faktörüdür ve özel sektörün gelişmesiyle birlikte
yürütülmektedir. Bu stratejinin ana parametreleri şunlardır.
1. Artı değere sahip malların üretimi için teknoloji transferi.
2. Dış satıma yönelik politikalar.
3. Özel sektörün geliştirilmesi ve Dünya ekonomisiyle
entegrasyonun teşvik edilmesi.
Özelleştirme, gelişmenin katalizörü olarak görüldüğünden, bu
amaca yönelik iki paralel yöntem benimsenmiştir. Birincisi
Hükümetin sahip olduğu değerleri satmak, İkincisi daha evvel
kamu sektörünün elinde olan hizmetlerin özel sektöre
devredilmesidir. Bankacılık, Sigortacılık, Turizm, Elektrik
enerjisi, Sıvılaştırılmış doğalgaz, Doğalgaz Boru hatları, Gübre
ve Doğalgaz’a bağlı işletmeleri sıralayabiliriz.
Buna bağlı olarak bir çok proje tamamlanmış durumdadır. Örnek
olarak Salalah’deki enerji üretim projesi, özel sektör
tarafından, üretimi ve kapasitesi arttırılarak çalışmaktadır ki
bunun Umman ekonomisine çok büyük katkısı vardır. Aynı zamanda
Salalah Liman bölgesi işletmesi de özel sektörde olup 2001 yılı
itibariyle Serbest Bölge içine alınmıştır.
2001-2005 yılı Beş Yıllık Altıncı Kalkınma Planına uygun olarak,
Rusail Elektrik Santrali projesi için 70 milyon U.R.( yaklaşık
olarak 180 Milyon $ ) Ghubrah Elektrik ve Tuzlu Su Arıtma
İstasyonu için 190 Milyon U.R. (yaklaşık 490 Milyon $ ) ve
Sultanlığın Elektrik üretimi ve dağıtım için 345 Milyon U.R.
(yaklaşık 890 Milyon $), yatırım ve geliştirme projeleri özel
sektör yatırımına yerli ve yabancı yatırımların Umman’a
çekilmesi için gereken adımlar atılmıştır. Ticari şirket yasası
ve Yabancı Sermaye Yatırım Yasası da değiştirilerek yabancılara
da %49’a kadar pay sahibi olma olanağı tanındı. Böylece yabancı
yatırımcıların kurmuş olduğu şirketler Ummanlı şirketler gibi
işlem görecek ve istedikleri sektörde yatırım yapma olanağına
sahip olacaklardır. Ayrıca yabancı yatırımcılar kamu alt yapı
projelerinin sermaye hisselerine %65 oranında sahip
olabileceklerdir. Bu oran bazı şartlarda %75’e kadar
yükseltilebilir. Ayrıca Bakanlar Kurulu bu oranın %100’e
kadar
çıkartılmasını sağlayabilir. Yabancı sermayeyle kurulmuş olan
şirketler Ummanlı eşdeğerleriyle aynı işlemleri göreceğinden
onlar da beş yıllık vergi muafiyetinden yararlanacaklardır.
Ayrıca karlarını ve sermayelerini tekrar ülke dışına çıkarma
hakkına sahiptirler. Ummanın stratejik konumuna, politik
istikrarlarına, gelişmiş alt yapılarına, ekonomik kaynaklarına
ve Pazar ekonomisi politikalarına ek olarak yatırımcıları ülkeye
çekecek bir çok teşvik sağlanmıştır bunlar;
1. Özelleştirme politikası.
2. Fiyat istikrarı. ( Enflasyon oranı 1992’den beri %1’dir. )
3. İstikrarlı nakit para ve ful konvertibilite.
4. Kişilerin gelir vergisi muafiyeti ve serbest kambiyo kuru.
5. Vergi ve dış alım harç muafiyeti.
6. Faizsiz uzun süreli kredileri ( Yabancıların kısmen sahip
olduğu endüstri ve turizm projeleri )
7. Umman Kalkınma Bankasından düşük faizli krediler.
8. Arap Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerine ihraç edilen Umman
mallarının gümrük vergisi muafiyeti.
9. Yatırım teşviklerinin hızlı bir şekilde sonuca bağlanması.
10. Dış satım kredi sigortası.
11. Uzun süreli ve uygun fiyatlarla arsa tahsisi.
12. Yatırımların yasayla korunması.
13. Dünya Ticaret Örgütü üyeliği.
14. Yüzde yüz mal sahibi olma olanağı.
15. Yabancı yatırımcılar için de düşük faizli kredi ve ödeme
kolaylığı.
Umman Sultanlığı,
yatırım ve gelişim projeleri kısaca kalkınma planlarını ülkenin
tüm sathında planlandığı için yedi ayrı Sanayi bölgesi
oluşturmuştur.
Bunlar ;
Rusayl Sanayi Bölgesi : Umman’ın ilk sanayi bölgesi olup,
bölgenin Başkente ve Sultan Qaboos Limanına olan uzaklığı 45 km
dir. Rusayl sanayi bölgesinin Seeb Havaalanına yakın olması
planlanmış, Doğalgazla çalışan elektrik üretim merkezi ile su
temin edebilecek imkanlarla donatılmıştır. Şu anda bölgede
bulunan 107 fabrikanın da inşaatı bitmek üzeredir. Halen çalışan
fabrikalar arasına soğutma sanayinde ve tesisatçılıkta yaygın
olarak kullanılan Bakır üretim fabrikaları da mevcuttur.
Sohar Sanayi Bölgesi : Sohar sanayi bölgesi, Başkent Muscat tan
220 km., Dubai’den 180 km uzaklıktadır. Burada bulunan sanayi
işletmelerinin çoğu gıda, deterjan, deri eşya, mobilya, reçine,
çam sakızı, çelik levha ve motor yağı üretmektedir. Diğer
kuruluşlar yavaş yavaş üretime geçmeye başlamış olup mücevher,
tavan kaplamaları, bebek maması, şekerlemeler, spor ayakkabısı
ve poliüretan torba imalatıdır.
Raysut Sanayi Bölgesi : Bölge Salalah Limanına 15 km. uzaklıkta
olup hem denize hem de konteyner limanına yakındır. Salalah
konteyner limanı ise Avrupa’yı, Doğu Afrika’yı, Yemeni ve Uzak
doğuyu birbirine bağlayan deniz yollarının kesiştiği yerde
bulunmaktadır. Raysut sanayi bölgesinde bulunan sanayi
kuruluşlarının çoğu kırtasiye, mukavva, buz, balık işleme,
dondurulmuş tavuk, PVC boru ve çelik eşya üretmektedir.
Al-Mazyounah Sanayi Bölgesi : Bölgede şu anda 23 ambar, sergi
salonları, montaj üniteleri vardır. Salalah’ı Yemen’e bağlayan
yolun bitmesiyle bölge hem Umman hem de Yemen deki özel
sektörden yararlanacaktır.
Nizwa Sanayi Bölgesi : Nizwa 15 km. Uzaklıkta olup, sanayi
kuruluşlarının çoğu duvar seramiği, kağıt ürünleri ve gıda
maddesi üretmektedir. Yakın bir zamanda deri eşya, tuhafiye,
askeri roketler, ilaç, kimyasal maddelerin üretimine
başlanacaktır.
Al-Buraimi Sanayi Bölgesi : Bölge Muscat’a 325 km. mesafede
bulunmaktadır. Ancak körfez pazarlarına yakın oluşu ona önem
kazandırmıştır.
Salalah Sanayi Bölgesi ( Serbest Bölge Limanı ) : Hint Okyanusu
kıyılarına ideal bir biçimde hizmet verecek şekilde
projelendirilmiş olan Salalah limanı 1998’de Uluslararası
ticarete yeni fırsatlar yaratmak amacı ile inşa edilmiştir.
Finli denizcilik devi Maersk ile Umman hükümeti ortaklığında
kurulmuştur. Bugün bu eşi olmayan çalışma Umman Sultanlığında
Kamu ve özel sektör ortaklığının ekonomik gelişmeye sağladığı
katkının gerçekliğini kanıtlamaktadır. Dünyanın 6. büyük Global
deniz taşımacılığı merkezi olma özelliğini taşıyan Salalah
Limanı, ulaştırma,lojistik,tüketici ürünleri ve emlak
sektörlerinde ki şirketlere cazip tekliflere açıktır.
Salalah Sanayi Bölgesi aynı zamanda serbest bölge limanı olup
yabancı yatırımcılar için çok cazip teşviklere sahiptir. Bunlar;
Dünya Çapındaki
Teşvikler
· Serbest Bölge
Şirketlerinin 100% yabancı menşeli olması
· Tüm ihracat ve ithalat ürünlerinin gümrükten muaf olması
· Serbest Bölge şirketlerine minimum kapital ( sermaye )
sınırlaması getirilmemesi.
· Serbest Bölge şirketlerinin kar payları üzerinden vergi ya da
kar hissesi alınmaması
Ekstra
Hizmetler
· Lojistik (
navlun işlemleri, depolama ve yükleme işlemleri, komisyoncular
ve Nakliye)
· Serbest bölge yönetimi, gümrük ile ilgili işlemler (
aktivasyon ,hizmet, gözlem, envanter kontrolü )
· Pazarlama ( komisyonculuk ve leasing satış )
· Ruhsatlar ve izinler ( vizeler, çalışma izinleri, inşaat
izinleri, kamu hizmeti bağlantıları )
· Sponsorluk
· Geliştirme ( inşaat yönetimi ve altyapı çalışmaları )
· Mülk yönetimi
· Enerji yönetimi
· Teknoloji ( malzeme, hizmet, yöntem )
· Hava ve deniz nakliyesi icra etme
· Serbest Bölge şirketlerininde, Umman mali kurumlarınca diğer
Umman mali şirketlerine sağlanan mevcut ihracat garantisi
düzenlemelerine katılımda bulunma olanağı sağlanması
ONE-STOP-SHOP
Salalah Serbest
Bölgesi fonksiyonel ve online çalışacak bir mevki olarak hizmet
vermek üzere planlanmıştır. Umman yetkilileri ile yapılacak tüm
gerekli ruhsat alma işlemleri, vize, göçmen büroları, sağlık
karnesi, sürücü ehliyeti işlemlerinden, uluslararası
muhasebecilik, danışma, yerel hukuk firmaları, bankalar,
sözkonusu mevkiide müşteriler ve çalışanların konaklamalarına
kadar yardım sağlanacaktır. Yerel kaliteli işgücü temini için
bir iş ve işçi bulma kurumu kurulacak ve profesyonelce yol
gösterecek, ticaret dostu, sonuca götürmeye odaklı bir yönetim
takımı oluşturulacaktır.
PETROL DOĞALGAZ
VE MİNERALLER
Umman Sultanlığı,
Petrol ve Doğalgaz zengini bir ülkedir 2000 yılının başında
ülkenin sahip olduğu toplam petrol rezervlerinin 5.7 milyar
varil civarında olduğu tahmin edilmektedir. Petrol ve Mineraller
Bakanlığının takip ettiği politika gereğince petrol üretimindeki
artış yıllık olarak kalan rezervin %6.5’ini geçmeyecek şekilde
sınırlandırılmıştır.
Umman’nın 1999 yılında yaklaşık yüz sahada elde ettiği petrol
üretimi günde 900.000 varil civarında olup piyasa fiyatlarıyla
Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya olan katkısı 2365.8 Milyon Umman
Riyalidir. 2000 yılı sonu itibariyle ise 3731.4 Milyon Umman
Riyalidir.
Umman’nın tüm petrol ihracatı Al-Fehal limanından yapılmakta ve
çoğu Uzak Doğu piyasalarına gitmektedir. Japonya %31, Tayland
%21,2, Kore %18,1, Çin %12.8 ve Tayvan %6.1 kalan miktarın
%10.8’i diğer ülkeler tarafından ithal edilmektedir.
Umman Doğalgaz Şirketi 1999 yılında 30 milyon U.R. sermaye ile
kurulmuştur. Hükümet şirketin %80’ini elinde bulundurmaktadır.
Geriye kalan %20’lik hisse Umman Petrol Şirketine aittir.
Umman sıvılaştırılmış Doğalgaz projesi sultanlığın gelecekteki
stratejik ve ekonomik görüntüsünün ayrılmaz bir parçası
olacaktır. Bu proje sadece Ummanda yapılan en büyük proje
olmayıp, bu alanda da Dünya da gerçekleştirilen en büyük proje
vasfına sahiptir.
Umman LNGLLC, doğalgaz şirketi, doğalgazla ilgili tüm
işlemlerden, örneğin sıvılaştırmadan, taşımadan ve satıştan
sorumlu tutulmuştur. Şirketin sekiz hissedarı olup bunlar;
Hükümet %51, Shell %30, Total %5.4 KOLNG %5,Portex %2,
Mitsubishi %2.77 ve Hochu %0.92’dir. 2000 yılı başında yapılan
tahminlere göre ülkede bulunan doğalgaz rezervi 29.3 trilyon
fitküp civarındadır. Bunun 25 trilyon fit küpü doğalgaz’a ait
olup geri kalanı çıkmayan gazın rezervine aittir. Anılan
rakamlar Ummanın doğalgaz yönünden oldukça zengin bir ülke
olduğunu göstermektedir. 2000 yılı piyasa fiyatları itibarı ile
GSYİH’daki payı 99.9 Milyon U.R’dir.
Umman sıvılaştırılmış Doğalgaz Şirketinin en önemli pazarları
Kore, Japonya, Hindistan yani Uzak doğu haricinde ilk defa
Atlantik ötesi bir ülkeye sıvılaştırılmış gaz ihracatı konusunda
iki yıllığına Amerikan Coral Energy Resources’la anlaşma
yapılmıştır.
Umman sıvılaştırılmış Doğalgaz projesi sultanlığın gelecekteki
stratejik ve ekonomik görüntüsünün ayrılmaz bir parçası
olacaktır. Bu proje sadece Ummanda yapılan en büyük proje
olmayıp, bu alanda da Dünya da gerçekleştirilen en büyük proje
vasfına sahiptir.
Umman LNGLLC, doğalgaz şirketi, doğalgazla ilgili tüm
işlemlerden, örneğin sıvılaştırmadan, taşımadan ve satıştan
sorumlu tutulmuştur. Şirketin sekiz hissedarı olup bunlar;
Hükümet %51, Shell %30, Total %5.4 KOLNG %5,Portex %2,
Mitsubishi %2.77 ve Hochu %0.92’dir. 2000 yılı başında yapılan
tahminlere göre ülkede bulunan doğalgaz rezervi 29.3 trilyon
fitküp civarındadır. Bunun 25 trilyon fit küpü doğalgaz’a ait
olup geri kalanı çıkmayan gazın rezervine aittir. Anılan
rakamlar Ummanın doğalgaz yönünden oldukça zengin bir ülke
olduğunu göstermektedir. 2000 yılı piyasa fiyatları itibarı ile
GSYİH’daki payı 99.9 Milyon U.R’dir.
Umman sıvılaştırılmış Doğalgaz Şirketinin en önemli pazarları
Kore, Japonya, Hindistan yani Uzak doğu haricinde ilk defa
Atlantik ötesi bir ülkeye sıvılaştırılmış gaz ihracatı konusunda
iki yıllığına Amerikan Coral Energy Resources’la anlaşma
yapılmıştır.
TARIM
HAYVANCILIK ve BALIKÇILIK
Ekonominin
çeşitlendirilmesi sonucu bir çok alanda yeni iş imkanları
yaratılmış olmasına rağmen nüfusun yaklaşık yarısı hala tarım ve
balıkçılık sektörlerine ve bu iki sektörün yarattığı iş
olanaklarına, örneğin toptancılık, perakendecilik, nakliye ve
benzeri hizmetlere, bağımlı durumdadır.
Tarım ve Balıkçılık Bakanlığı, ülkeyi gıda üretimi bakımından
tümüyle kendine yetecek düzeye getirmeyi hedeflemiştir. Şu anda
yeterlilik mevsimlere göre değişken olup Sütte %52, sığır etinde
%46, yumurtada %44 ve koyun etinde %23’tür. Bununla birlikte
Hurma ve bazı meyve türlerinde kaydedilen büyük üretim artışı
sayesinde hem yerel talep tümüyle karşılanmış hem de dış satım
olanakları sağlanmıştır. 2000 yılı piyasa fiyatları itibarıyle
Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya olan katkısı 108.1 trilyon Umman
Riyalidir.
Ummanın petrol dış satımı dışında ihraç ettiği malların başında
tarım ve balıkçılık sektörü ürünleri gelir. Umman kara sularında
150’den fazla balık ve kabuklu türün yaşadığı tespit edilmiştir.
Deniz ürünlerinin kalitesinin yükseltilmesi ve Avrupa Birliği
ile Dünya Ticaret Örgütünün belirlediği standartlarda üretim
sağlanabilmesi için Bakanlık büyük çaba göstermiştir. Norveç
kökenli bir şirketle ortak olan Umman Balıkçılık şirketi, “Oman
pride” geçmişi dünyanın en büyük balık işleme fabrikasını
taşıyan tekne ünvanına sahiptir.
Ummanda turizm yeni yeni gelişmeye başlayan bir sektördür.
Turizm sektörünün geliştirilmesi için hükümet olabildiğince
destek vermektedir. Bozulmamış çevresi, doğal güzellikleriyle ve
dünyanın en temiz ülkelerinden birisi olma özelliğiyle turist
akımına uğrayacak bir bölgedir.Umman bilhassa kış aylarında
(kasım-nisan) Turizm sezonuna cevap verecek iklime sahiptir.
Yeni açılan lüks otelleri Avrupa ve Asya’da ki zengin turiste
hitap edecek şekilde planlanmıştır.Hükümet turizmi özel sektörle
geliştirmeye planlamaktadır. Bu amaçla gerçekleştirilecek olan
projeler içinde uzun vadeli ve düşük faizli krediler vermek,
dileyene ise uzun vadeli, arsalar kiralamak planları vardır.
Yüzen fabrikanın günlük kapasitesi 550 ton olup, 2000 ton
işlenmiş depolama imkanına sahiptir. Balıkçılığı özendirme fonu
sayesinde, balıkçıların ihtiyaç duyduğu temel araç gereç gibi
malzemelerin satın alınmasında büyük yardımda bulunur. Öyle ki
şu anda balıkçılar tarafından yakalanan deniz ürünlerinin tümüne
yakın bölümü Birleşik Arap Emirlikleri’ne veya Arap Körfez
İşbirliği ülkelerine ihraç edilmektedir.2000 yılı iç piyasa
itibariyle gayri safi yurtiçi hasıla da ki payı 54.2 milyon
Umman Riyalidir.
TURİZM
Ummanda Turizm
yeni yeni gelişmeye başlayan bir sektördür. Turizm sektörünün
gelişebilmesi için hükümet olabildiğinde destek vermektedir.
Bozulmamış çevresi, doğal güzellikleriyle ve dünyanın en temiz
ülkelerinden biri olma özelliğiyle turist akımına uğrayacak bir
bölgedir. Umman bilhassa kış aylarında (Kasım-Nisan) Turizm
sezonuna cevap verecek iklime sahiptir. Yeni açılan lüks
otelleri Avrupa ve Asya'daki zengin turiste hitap edecek şekilde
planlanmıştır. Hükümet Turizmi özel sektör eliyle geliştirmeyi
planlamakta bu amaçla gerçekleştirilen projelerin içinde uzun
vadeli ve düşük faizli krediler vermek, dileyene ise uzun
vadeli, arsalar kiralama planları vardır.
DIŞ TİCARET VE
ÖDEME DENGESİ
Umman’ın dış
sektörü, beklenen ortalama ücretin üzerinde kalan uluslararası
petrol ücretlerinin teşvik edilmesine bağlı olarak rahat bir
seviyede kalmıştır. Özellikle endüstrileşmiş ülkelerdeki
ekonomik faaliyetlerin büyümesi dünyanın petrole olan talebini
arttırmıştır. Sene boyunca petrol ihracat gelirleri aşağı düşme
eğilimi göstermemiştir ve Umman’ın ödemeler dengesinde önemli
bir ticari artı getirmekle kalmayıp aynı zamanda özellikle
Eyalet Genel Rezerv Fonu gibi uluslararası servetinin artmasını
sağlamıştır.
kaynak: www.igeme.gov.tr
Umman
Sultanlığı