Ukrayna

Genel Ekonomik Durum

Temel Ekonomik Göstergeler, 2001*

 

	2002¹	2003²
GSYİH (milyar $)	49,9	52,3
Kişi Başı Gelir ($)	1041	1100
Reel GSYİH Büyümesi	%4,6	%4,5
Endüstriyel Çıktı Büyümesi	%7	%8
TEFE (yıl ortalaması)	%0,8	%6
İhracat (FOB ; milyar $)	18,7	20,5
İthalat (CIF ; milyar $)	18,0	20,0
Cari Denge (milyar $)	3,2	2,3
Dış Borçlar (Yıl sonu ; milyar $)	14,8	16,0³
İşsizlik Oranı (Yıl sonu)	%3,8	%4,3
Kur (HRN/$)	...	...

¹Gerçekleşme
²E.I.U. tahminleri
³E.I.U.’nun yaptığı hesaplama
Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile, June 2003

Ukrayna’da 1991 yılında SSCB’nin çöküşünden bu yana çelik, kimyasallar, gemi inşası, kömür, makine, ve silah üretimi gibi endüstri dallarında çeşitlilik sağlanmıştır. Fakat büyük ölçüde devlet tahsisatlarına bağlı olan bu sektörler geleneksel ihracat pazarlarının çöküşüyle daha az karlı bir hale gelmiştir.

SSCB’nin dağılışından kısa bir süre sonra Ukrayna Hükümeti çoğu fiyatı liberalize etmiş ve özelleştirme için yasal bir zemin inşa etmiştir. Fakat hükümet içindeki bazı reform karşıtı düşünceler ve yürütme organları reform çabalarını baltalamış ve bir geriye dönüş başlamıştır. 1997’de ekonominin büyüklüğü 49,7 milyar dolar olarak belirtilmiştir.1992-1997 arasında üretim 1991 yılındaki üretimin yarı seviyesine kadar düşmüştür. Hemen ardından gelen 1998 Rusya Krizi ise olumsuz etkinin uzamasına yol açmış ve ekonomik anlamda toparlanma ancak 2000 yılı ile birlikte başlayabilmiştir. Toparlanma durumu devam etmekte ve 2002 yılında %4,6 olarak tahakkuk eden GSYİH reel büyümesinin 2003 yılında %4,5 ve 2004 yılında ise %4,8 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Enflasyon Oranı: Ukrayna’nın son yedi yıldaki tüketici ve üretici fiyat endekslerindeki gelişme aşağıdaki tabloda verilmiştir.

 

YILLAR	TÜKETICI FIYAT ENDEKSI (Bir önceki yılın Aralık ayına kıyasla)	ÜRETICI FIYAT ENDEKSI (Bir önceki yılın Aralık ayına kıyasla)
1996	139,7	117,3
1997	110,1	105,0
1998	120	135,3
1999	119,2	115,7
2000	125,8	120,8
2001	106,1	101,6
2002	105,2	100,6

Kaynak: Ukrayna Ekonomi ve Avrupa’yla Entegrasyon Bakanlığı

Planlanmış bir ekonomiden piyasa ekonomisine geçişin verdiği sıkıntıların yanı sıra Ukrayna devlet kurumlarını yeni baştan yapılandırmak zorunda kalmıştır; bu da ekonomi politikalarını karıştırmıştır. Gevşek para politikalarıyla beraber bütçe açığı 1992’de GSYİH’nın %27.1’ine kadar yükselmiştir ve bunun sonucunda enflasyon 1993 sonlarında hiperenflasyon sınırına dayanmıştır. 1994’de yeni başkan Kuchma’nın IMF’le anlaşması sonucunda 1995’de bütçe açığı GSYİH’nın %7.9’una 1996’da % 4,6’sına, ve 1997’de %7,1’ine kadar düşmüştür. 2002 yılında ise bu oranın %0,5’ine kadar düştüğü gözlemlenmiştir.

Gerçekten, bütün ekonomik reformların ardından belli bir istikrarın ufukta göründüğünden söz edilebilir. 1996 yılında %39,7 olan enflasyon oranı 2001 yılı yıllık ortalamada %120,’ye yıl sonunda ise %6,1’e düşmüştür. 2002 yılı için bu oran %-0,6 olarak tahakkuk etmekle birlikte 2003 yılında iç talepte yaşanıyor olan canlanma ile birlikte %6 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Buna paralel olarak işsizlik ve cari açık rakamlarında iyileşmeler sağlanmış ve 2002 yılı sonu itibariyle GSYİH’nın %6,3’ü oranında tahakkuk eden kalemin 2003 yılında %4,1 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

Doğal Kaynaklar

Ülkenin başlıca doğal kaynakları demir cevheri, kömür, manganez, doğal gaz, petrol, ve tuzdur. 603 700 km¸’lik yüzölçümü ile Ukrayna topraklarının %90’ı tarımsal faaliyetler için son derece uygundur. Bu toprakların sulanabilen bölümü 26 050 km’yi kaplamaktadır. Ülke topraklarının kullanım alanlarına göre dağılımı ise şöyledir
Ülke Topraklarının Kullanım Alanlarına Göre Dağılımı (%)

 

Kullanım Alanı	%
Tarım	58
Sürekli Ürünler	2
Çayır ve Meralar	13
Ormanlık alanlar	18
Diğer	9

Kaynak:Business Information Systems for the Newly Independent Countries.(www.bisnis.doc.gov)

Ülke toprakları dünya sıralamasında verimlilik açısından önde gelse de son yıllardaki gübre, tarım aleti, tarım ilacı sıkıntısı ve ülkenin kuzeyindeki toprakların büyük bölümünün Chernobyl faciası sonrası kirlenmesinden dolayı verimlilik büyük ölçüde düşmüştür.
Nüfus

1995 yılında 52 milyon olan nüfus ekonomik ve sosyal koşulların kötüleşmesiyle baş gösteren dış göçle bugün 48 milyon civarına inmiştir. Nüfusun %73’ünü Ukraynalılar, %22’sini Ruslar, %1’ini Yahudiler ve %4’ünü de diğer uluslar (%0,9 Beyaz Rus, %0,6 Moldovalı, %0,5 Bulgar, %0,3 Macar, %0,3 Romen) oluşturmaktadır.

Nüfusun % 68’i kentlerde, %32’si kırsal kesimde yaşamaktadır.

Bazı eğitim sorunlarına rağmen nüfusun %99’u okur yazardır. Erkeklerde okur yazarlık oranı %100 iken kadınlarda bu oran %97’ye düşmektedir. Üniversite mezunlarının oranı %13,9’dur.

Diğer taraftan, Ukrayna’dan diğer ülkelere göç önceki yıllarda olduğu gibi devam etmektedir. Ancak özellikle son iki yıldır, önceden diğer ülkelere göç eden insanların bazıları Ukrayna’ya geri dönmeye başlamışlardır.

2002 yılında doğan her bir kız çocuğa karşılık 1,05 erkek çocuk doğmuştur. Erkek nüfusun kadın nüfusa oranı, 15 yaşın altı için 1,04 erkek/kadın, 15-64 yaş arası için 0,91 erkek/kadın, 65 yaşın üstü için ise 0,86 erkek/kadındır. Toplam nüfusun %47’si erkek, %53’ü kadındır.

Toplam nüfusun ortalama yaşam süresi 65, 9 yıldır. Erkeklerin ortalama yaşam süresi 60,4 yıl, kadınların ortalama yaşam süresi ise 71,9 yıldır.

Nüfusun %68’i şehirlerde ve diğer büyük yerleşim yerlerinde, %32’si ise köylerde yaşamaktadır.

En büyük şehirleri başkent Kiev (2,6 milyon), Harkov (1,5 milyon), Dnipropetrovsk (1,1 milyon), Donetsk (1 milyon), Odesa (1 milyon), Zaporojye (871 bin) ve Liviv (797 bin) dir.

Toplam 6.8 milyon Ukraynalı, Rusya Federasyonu (4.4 milyon), Kazakistan (0.9 milyon), Özbekistan (0.6 milyon), Kırgızistan (0.1 milyon) ve diğer eski Sovyet ülkelerinde yaşamaktadır. Yaklaşık 5 milyon Ukraynalı da Kanada, ABD, Arjantin, Brezilya, Almanya, İngiltere ve Avusturya başta olmak üzere Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika ve Avustralya’da yaşamaktadır.

Nüfusun %73'ü Ukraynalı, %22'si Rus, %5'i ise Belarus, Yahudi, Kırım Tatarları (toplam nüfusun %0,5'i veya 250.000 kişi), Kazan Tatarı, Moldovalı, Polonyalı, Macar, Romen, Rum, Alman, Bulgar ve Ermeni'dir.
Ukrayna’nın altı bölgesinde nüfusun etnik dağılımı aşağıdaki gibidir :

 

	Kiev	Batı	Merkez	Kuzey	Doğu	Güney
Ukraynalılar	62%	91%	85%	79%	63%	46%
Ruslar	30%	5%	12%	18%	34%	46%

Kaynak: ''National Research and Information Center for Monitoring International Commodity Markets''(www.ukrdzi.com.ua)

Sektörler

Tarım ve Hayvancılık
Ukrayna, verimli topraklara ve uygun iklim koşullarına sahip, tarım alanında dünyada en yüksek üretim potansiyeline sahip ülkelerden biridir. Ülke topraklarının yaklaşık % 55'i (33 milyon ha) ekilebilir tarım arazisidir. Kişi başına düşen arazi miktarı 4,2 hektardır. Eski SSCB döneminde; tahıl üretiminin % 24'ünü, şeker pancarı üretiminin % 58'ini ve et ve süt üretiminin % 25'ini tek başına karşılayan Ukrayna'nın şu andaki önemli tarım ürünleri tahıl, patates, şeker pancarı, ayçiçeği, soya fasulyesidir. Aynı zamanda başta ayçiçeği olmak üzere bitkisel yağlarda da eskiden olduğu gibi BDT ülkeleri içerisinde en büyük üretici konumundadır.

Ukrayna’nın tarım ekonomisinin en önemli sektörü 11 milyon özel bahçeyi kapsayan bahçe tarımıdır. Tarım arazisinin sadece %14’ünü oluşturan bu alanlar tarım üretiminin % 45’ini ve sebze, et, süt ve yumurta üretiminin daha da fazla bölümünü üretmektedir. Tarım ve hayvancılık ürünlerine ilişkin başlıca göstergeler şu biçimdedir:
Tarımsal Üretim Oranları ( 000 ton )

 

	1996	1997	1998	1999	2002
Hububatlar (toplam)	24 571	33 561	25 037	23 258	38 300
Buğday	13 547	18 404	14 937	13 476	21 000
Arpa	5 726	7 407	5 882	6 382	9 800
Çavdar	1 094	1 348	1 140	908	1 600
Yulaf	731	1 062	777	759	1 100
Mısır	1 837	5 340	2 301	1 733	4 200
Şekerpancarı	23 009	17 663	15 523	13 890	19 000
Ayçiçeği	2 123	2 308	2 266	2 750	2 800
Patates	18 410	16 701	15 405	15 405	16 100
Sebzeler	5 070	5 270	5 515	5 746	-
Et (kg)	2 092	1 900	1 706	1 691	680
Süt	15 926	13 767	13 752	13 490	14 200
Yumurta (milyon)	8 782	473	476	490	646,7
Meyveler	2 400	3 100	1 400	1 000	1 600

Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile, 2003

Sanayi

Temel sanayi üretiminin toplam üretimdeki oranı 1990-1993 döneminde %39 iken, 1990'da %64'e çıkmıştır. 1990-1998 arası sanayi üretimindeki gerileme oranı %60 olmuştur. Bu oran, 1994 yılından itibaren azalmıştır.

1999 yılında, 1990-1998 yılları arasında görülen olumsuz eğilim azalmış ve sanayi üretimi ilk defa % 4,8 artmıştır. Bu artışın başlıca nedeni batı pazarlarına ihracat yapan çelik ve ağaç işletmelerinin üretimindeki artıştır. Gıda ve hafif sanayi üretiminde ise yapılan yeni yatırımlarla birlikte son iki yıldır önemli artış gözlenmektedir.

Savunma sanayi ve alt sektörleri oldukça gelişmiş bir düzeydedir. İşgücünün 1/5' ini savunma sanayi sektörü istihdam etmektedir. Ancak Rusya Federasyonu’ndan başlayarak bölgeye yayılan ekonomik krizden dolayı bölgedeki savunma harcamalarının düşmesi Ukrayna savunma sanayini önemli ölçüde etkilemiştir.

Ukrayna sanayisi içindeki diğer önemli sektörler makine imalatı, gıda, demir-çelik, metalurji, kimyasallar, uçak ve gemi inşa sanayisidir. Makine üretimi ve kimyasallar alanlarındaki en büyük sorun, eski teknolojilerin kullanılıyor olması ve ithal edilen mallarla rekabet edilememesidir. Bu nedenle üretim istenen seviyeye ulaşamamaktadır. Fakat özelleştirme süreciyle birlikte bu alanlarda bir canlanma gözlenmektedir.

2001 yılında, Ukrayna sanayiinde 155,9 milyar Grivnya tutarında mal üretilmiş olup, 2000 yılında 13,2 olan sanayi üretimi artış oranı 2001 yılında % 14,2 olarak gerçekleşmiştir
Endüstriyel Üretim (1990=100)
 

Yıllar	1996	1997	1998	1999	2002
Toplam	42,9	42,1	41,4	42,7	74,3
% değişim	-5,1	-1,8	-1,9	3,1	7,0

Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile, 2003

Resmi kaynaklara göre Ukrayna’nın endüstri ürünleri üretimi 1990-1997 arasında %57,9 oranında düşmüştür. Ancak düşüş hızı gittikçe yavaşlamaktadır; 1998’de % 1,9 oranında bir düşüş gözlenmiş, izleyen yıllar 1999’da %3,1 ; 2000’de ise %9,1 artış olmuştur, endeksteki artış 2003 yılı başında hesaplanan %7’lik 2002 artışıyla istikrarını korumuştur.

Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra bölgedeki savunma harcamalarının azalmasıyla birlikte bu çöküşten en olumsuz yönde etkilenen sektör ise savunma sanayiidir. Yine de Ukrayna savunma sanayii tüm üretimin ¼’ünü oluşturmaktadır. Yeni bir şirketin savunma sanayii’nde dış ülkelerle yaptığı ihracat anlaşmaları sayesinde bu oranın daha da artacağı düşünülmektedir. Anılan sektörün daha da büyümesi teknolojisinin eskimesiyle ve satış sonrası servis ve eğitim eksiklikleri nedeniyle engellenmektedir. Ayrıca tüketici ürünleri imalatı da ithal ürünlerle aradaki kalite farkının açılmasıyla büyük oranda düşüş göstermiştir. Toplam endüstri ürünleri içinde makina imalatının oranı 1992’de bulunduğu %28,6’dan 1999 yılında %8,3’e düşerken çelik üretiminin payı 1992 yılında bulunduğu %15 civarından 1999’da %26 dolaylarına kadar yükselmiştir.2001 yılında ise %26,7’lik artış olmuştur.
Başlıca sanayi ürünleri itibariyle 2001 yılında Ukrayna'nın sanayi üretimi:

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Elektrik Üretimi (Milyar kWh)	172,0	0,8
Termoelektrik santraller	83,6	2,2
Nükleer santraller	76,2	1,5
Hidroelektrik santraller	12,2	6,5

Çıkartma ve Yakıt Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Petrol (petrol gazı dahil, bin ton)	3699,0	0,3
Doğal gaz (Milyar m3)	18,2	1,6
Kömür (Milyon ton)	61,6	-1,3
Kok kömür (Milyon ton)	19,3	0,2
Gasoline (bin ton)	3975,0	87,1
Diesel yağ (bin ton)	4789,0	80,2
Diğer yağlar (bin ton)	5455,0	94,3

Ferro Metal Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Demir (Milyon ton)	54,1	-3,3
Manganez (Milyon ton)	2700,0	-1,5
Dökme demir (Milyon ton)	26,4	2,6
Çelik (Milyon ton)	33,5	5,5
Yuvarlak demir (Milyon ton)	25,3	12,4
Çelik borular (bin ton)	1669,0	-4,0

Makine Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Alternatif akım motorları (bin adet)	333,0	12,4
Büyük elektrik makineleri	230,0	51,3
Kontrol kabloları (km)	4916,0	104,2
Ağaç işleme makineleri	1149,0	-5,7
Eksavatorlar	124,0	-22,0
Vinçler	100,0	37,0
Uzun yük araçları	2745,0	54,4
Otomobiller	28333,0	-11,1
Traktörler	3642,0	-9,7
Hasat makineleri	5169,0	19,6
Ekim makineleri	3795,0	89,8

Kimya ve Petrokimya Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Sentetik amonyak (bin ton)	4500,0	3,4
Sülfürik asid (bin ton)	1040,0	0,3
Soda külü (ton)	651,0	13,2
Soda (bin ton)	134,0	0,1
Mineral gübre (bin ton)	2228,0	-3,3
Bitki koruyucu kimyasallar (ton)	2840,0	165,4
Sentetik katran ve plastik kütleler (bin ton)	242,0	59,2
Kimyasal iplikler ve lifler (bin ton)	26,5	-12,6
Dış lastikler (bin)	7246,0	6,3

Ağaç Işleme ve Selüloz Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Yuvarlak kereste (bin m3)	966,0	-1,5
Kontraplak (bin m3)	79,7	41,6
Sunta (milyon m2)	20,1	20,4
Dilimlenmiş kereste (m3)	377,0	42,8
Kağıt (bin ton)	124,0	22,8
Karton (bin ton)	349,0	13,2

İnşaat Malzemeleri Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Taş levhalar (milyon adet)	652,0	9,4
Çimento (bin ton)	5785,0	8,9
Tuğlalar (milyon adet)	1738,0	-0,7
Hazır betonarme kalıplar (bin m3)	1739,0	5,0
Kaplama malzemeleri (milyon m2)	21,2	-33,5
İç cephe seramik karolar (bin m2)	6868,0	4,7
İnşaat camları (milyon m2)	20,3	12,0

Hafif Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Kumaş (milyon m2)	73,1	10,8
Çorap (milyon çift)	32,9	-14,0
Triko ürünler (milyon adet)	19358,0	28,0
Paltolar (bin adet)	2018,0	-4,7
Takım elbiseler (bin adet)	1949,0	26,8
Pardesüler (bin adet)	267,0	-4,7
Ceketler (bin adet)	4220,0	19,4
Pantolonlar (bin adet)	15779,0	37,0
Elbiseler (bin adet)	1583,0	-28,2
Gömlekler (bin adet)	5399,0	43,1
Ayakkabılar (milyon çift)	12944,0	5,3

Gıda Sanayi

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Et (bin ton)	236,0	-19,6
Sosis(bin ton)	150,0	-0,5
Tereyağ (bin ton)	152,0	16,3
Süt ve süt ürünleri (bin ton)	877,0	46,2
Peynir (bin ton)	102,0	55,4
Şeker (bin ton)	1947,0	9,4
Şeker pancarı ve ürünleri (bin ton)	1658,0	6,8
Bitkisel yağ (bin ton)	864,0	-3,5
Şekerleme (bin ton)	717,0	21,9
Konserve ürünler (milyon adet)	1240,0	21,9

Dayanıklı Tüketim Malları

 

	2001 Yılı Üretim Miktarı	Bir Önceki Yıla Göre Artış % si
Buzdolabı (bin)	509,0	12,8
Çamaşır makinesi (bin)	149,0	24,3
Elektrik süpürgesi (bin)	111,0	2,4
Teyp ve radyo (bin)	25,7	-29,6

Sivil üretime geçiş yavaş ve zor ilerlemekte yabancı yatırımda ise büyük oranlarda eksiklikler görülmektedir.

Madencilik

Ukrayna’nın birçok bölgesi doğal maden kaynaklarına sahiptir. Ukrayna; demir, magnezyum, manganez, titan, civa, grafit ısıya dayanıklı kil, kaolin, kükürt, cam ve inşaat malzemelerinin üretimi için gerekli hammaddeler bakımından zengin olup, anılan madenlerde kendi ihtiyacını karşıladığı gibi büyük ihraç potansiyeline sahiptir.

Ukrayna dünyanın 5. büyük demir cevheri üreticisidir ve 2. büyük magnezyum rezervlerine sahiptir ancak ülkenin en önemli maden kaynağı Sovyetler Birliği’nin kömür rezervlerinin %60’ını sağlayan Donbass kömür yatağıdır. Şu anda da bu yataklar Ukrayna endüstri üretiminin %12’sini oluştursa da kömür madenciliği uzun bir süredir düşüştedir. Üretim 1976 yılındaki en üst seviyesinden (218,2 milyon ton) 1999’da 62,7 milyon tona düşmüştür. Rezervlerin 45 milyar ton civarında olduğu düşünülse de kömür damarları çok derindedir ve bir çok eski maden kömür çıkartmak için gerekli olan kaynakları bulamamaktadır. Endüstri sübvansiyonlarındaki azalmalar, gecikmiş maaş faizleri ve süregelen grevler yüzünden üretimde düşüşler görülmektedir. Hükümet bazı madenleri kapatmanın gerekli olduğunu düşünmekte ancak Dünya Bankası’nın finanse ettiği yeniden yapılanma programını uygulamakta gecikmektedir.

Ukrayna'da bulunan 196 kömür ocağının tamamına yakını devlete ait olup kömür üretiminden kar elde edilememektedir. 2001 yılında 61,6 ton kömür çıkarılmış olup, bu miktar geçen yıla göre %1.3 daha azdır.

Ukrayna sanayisi enerjiye oldukça fazla bağımlıdır. Dünya gaz tüketiminde ABD ve Rusya'dan sonra üçüncü sırada yer almaktadır. Yıllık ortalama 78 milyar m3'lük gaz tüketiminin ancak yüzde 20'sini yerel kaynaklardan karşılayabilmekte, %80’ini Rusya ve Türkmenistan'dan ithal etmektedir. Ukrayna'nın, her yıl 50-60 milyar m3 civarında doğalgaz ithalatı bulunmaktadır. Ukrayna’nın, 2001 yılında doğalgaz tüketimi geçen yıla göre %4 azalarak 70,5 milyar m3 olmuştur. Geçen yıla göre doğalgaz tüketiminin azalmasının nedeni geçen yıla göre daha iyi olan hava koşulları ve doğalgaz tüketiminin azaltılması amacıyla alınan bir dizi önlemlerdir.
Petrol ve Doğal Gaz

Ukrayna zengin maden yataklarına sahip olsa da petrol, turba gibi mineral yakıt maddelerine muhtaçtır.

Doğalgaz ihtiyacının karşılanması amacıyla 2001 yılında ithal edilen toplam 56,9 milyar m3'lük doğalgazın, 17,3 milyar m3'lük kısmı Türkmenistan'dan, 39,6 milyar m3'lük kısmı ise Rusya'dan ithal edilmiştir.

Ukrayna 2002 yılı doğalgaz ihtiyacının 34 milyar m3'lük kısmını Türkmenistan’dan karşılamıştır. Türkmenistan’a olan doğalgaz borcuna karşılık olarak, çeşitli tanker üretimi, 120 adet traktör ihracatı, gemi onarımı ve çimento fabrikalarının yeniden düzenlenmesini yapacaktır. İki ülke arasında Mayıs 2001’de imzalanan anlaşma gereğince, 2002-2006 döneminde, Türkmenistan Ukrayna’ya toplam 250 milyar m3' doğalgaz verecektir.

Rusya'da üretilen doğalgazdan, 1999 yılında 119,4 milyar m3'lük, 2000 yılında 112,2 milyar m3'lük, 2001 yılında ise 104,6 milyar m3'lük kısmı, Ukrayna toprakları üzerinden Avrupa'ya transfer edilmiştir. Ukrayna üzerinde bulunan gaz transit sisteminde 122 kompresör, 13 yeraltı gaz deposu ve 35.2 bin km boru hattı yer almakta olup, yıllık gaz transit kapasitesi 170 milyar m3'dür.

Rusya Gazprom şirketinin, Ukrayna’nın doğalgaz borçlarını ödememesi, Ukrayna toprakları üzerindeki gaz sisteminden illegal gaz çekilmesi vb. nedenlerle, Ukrayna toprakları üzerindeki transit geçiş sisteminin yerine, Beyaz Rusya, Polonya ve Slovakya üzerinden geçecek gaz transit sistemi projesi bulunmaktadır. 2001 yılı Ekim ayında, Rusya ve Ukrayna arasında yapılan anlaşma ile 2014 yılına kadar Rus doğalgazının Ukrayna toprakları üzerinden geçişine ilişkin anlaşma imzalanmıştır.

Ülke gerektiği gibi çalıştırılmayan petrol ve doğal gaz yataklarına sahiptir. Ukrayna 1999’da sadece 3,8 milyon ton petrol ve 18 milyar m³ doğal gaz üretmesine rağmen 1999 yılında 5,4 milyar dolar değerinde petrol ve doğal gaz ithal etmiştir. Rezervlerin büyüklüğü bir zamanlar British Petroleum gibi firmaların ilgisini çekse de yatırımcılar sektörü kapsayan düzenli bir yönetimin eksikliğinden ve sektörün yozlaşmasından dolayı sektöre karşı isteksiz hale gelmişlerdir. Enerji sektörü 2001 yılında toplam çıktının genel olarak %15,5’ini oluşturmuştur. Yine toplam çıktı içerisindeki petrol ve gaz ile kömür ürünlerinin payları sırasiyle %8,5 ve % 10,8 oranlarına karşılık gelmektedir.

İnşaat

Bilhassa 1998 yılında girilen ekonomik resesyon nedeniyle özellikle kamu sektörünün projelerini yavaşlatmasıyla inşaat sektörü de diğer tüm sektörler gibi ekonomideki yatırım eksikliklerinden etkilenmiştir. Resmi sektörün dışında ise şehir varoşlarında inşaat faaliyetlerinde büyük bir patlama görülmektedir. 1999 ve 2000 yılları beraberinde sağlanan ekonomik canlanma ile birlikte özellikle inşaat alanında bir sıçrama meydana geldiği gözlemlenmektedir. Buna göre, Kiev Genel Kent Planı’nın uygulanmasına ilişkin esaslar kabul edilmiştir ve bu çerçevede önümüzdeki 10 yıllık dönemde (2002 – 2012) toplam 11 milyon m²’ lik bir konut projesi inşaa edilecektir. Bu proje içerisinde son derece yüksek prestijli bir rezidans binasının yanı sıra 22 yüksek bloktan oluşan ve çevre düzenlemeleriyle birlikte 92 bin m²’ lik alana yayılacak site inşaatı gibi yeni döneme özgü yapıların da yer alması tasarlanmaktadır. Yine aynı proje içerisinde havaalanından kente geliş yollarının tanzimi, 4 ve 5 yıldızlı oteller, büyük iş merkezleri ve yabancı temsilcilik ofislerinin yer alacağı “business-center” tipi yapılarla bunların gerekli alt yapı inşaatları yer almaktadır. İlaveten batı tarzı büyük alış veriş merkezleri (moll) inşaatları da bu projenin diğer detaylarını oluşturmaktadır ki bunlardan “Globus” adı verilen ve 33 000 m²’ lik alana yayılan merkez yakınlarda 2002 yılı başında resmen hizmete girmiştir.
Ulaşım ve Haberleşme

Ukrayna yaklaşık 1/3’ü elektrikli olan 23 350 km’lik bir demiryolu ağına,

274 300 km karayolu ağına ve 3000 km uçak pistiyle 14 havalimanına sahiptir. Ülkenin ayrıca en önemlileri Odessa, Herson, Nikolayev ve Sivastapol olan 7 ticari limanı ve 4 400 km ülke içi su yolu vardır.

Ukrayna 23.350 km'lik bir demiryolu ağına sahip olmasına rağmen bu alanda modernizasyona ihtiyaç duyulmaktadır. Demiryolu ağının yaklaşık 8.600 km'lik bölümü elektriklidir. Demiryolu ulaşımı uzun mesafeli yolcu ve yük taşımacılığı için en ucuz yol olmasına rağmen bağımsızlık sonrasında sistemin etkinliğinde bir düşüş olmuştur. Demiryolu ulaşımı, toplam trafiğin yüzde 14'ünü oluşturmaktadır.

Ukrayna'nın toplam 247.300 km'lik karayolunun 169.964 km'lik kısmı otoyoldur. Karayolu ağının yalnız yarısı asfaltlanmış olmasına rağmen bütün trafiğin yüzde 80'ini taşımaktadır.

Ukrayna'nın, Karadeniz ve Azak Denizi ile Danube, Yuzhniy Bug ve Dnipro nehirlerinde toplam 18 limanı bulunmaktadır. Sevastopol dışındaki limanlar devlete aittir. Bunlardan en önemlileri Odessa, İlyichevsk ve Yujniy limanlarıdır. Buna ek olarak oldukça gelişmiş olan Mykolayiv askeri limanı da sivil kullanım için hazırlanmaya başlanmıştır. Bütün limanlar eskidir ve işletme problemleri bulunmaktadır. Yeni yatırımlarla limanların kapasitelerinin arttırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Yatırımların toplam proje değeri 2,5 milyar dolara yaklaşmaktadır.

Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında, önceden bütün uluslararası bağlantılar Moskova üzerinden yapıldığı için, Ukrayna yeni bir havayolu ağı kurma ihtiyacı ile karşı karşıya kalmıştır. Devlet havayolu şirketi olan Ukrayna Uluslararası Havayolları kurulmuştur ve halen yurtdışında 150 şehirle bağlantılı olarak hizmet vermektedir. Kiev şehir merkezine 10 km uzaklıkta bulunan Borispol Havaalanı yenilenmiştir. Ukrayna'da pist uzunluğu 3,047 metreden uzun 14 havaalanı vardır. Uluslararası uçuşlar Kiev dışında Odessa, Simferepol, Lviv ve Donetsk'e de yapılmaktadır.

2001 yılında 752,1 milyon ton yük taşınmış, yük taşıma hacmi demiryolu, karayolu ve nehir yolu ulaştırmasında olan artışlar nedeniyle %0,8 oranında artmıştır.

Demiryolu ile 313,1 milyon ton yük taşınmış ve taşıma hacmi %5,8 oranında artmıştır. 2001 yılında demiryolu ile taşınan petrol ve petrol ürünleri 1.4 kat, hububat ve işlenmiş tarım ürünleri taşıma hacmi %40.7 oranında, kömür transferi %7.7 oranında, çimento transferi %4.4 oranında, siyah metal %1.7 ve kereste taşınması %0,8 oranında artmıştır. 2000 yılına kıyasla yük vagonu başına ortalama verimlilik %19,4 oranında, lokomotif verimliliği %2,9 oranında artmış; yük vagonu deviri %21,5 oranında artarak 31 saate ulaşmış, transit vagonların boş bekleme süresi %28,8 oranında artarak 2 saate inmiştir.

Deniz ve nehir ticaret filoları (balıkçılık gemileri dahil) ile yük taşıma hacmi %3,2 oranında artmış, yurtdışına gönderilen yüklerde %6,5 oranında artış kaydedilmiştir. Deniz ve nehir ticaret filoları ile yurtdışına taşınan toplam yük miktarı 15,1 milyon ton olmuştur. Deniz limanlarındaki yük işlem hacminde %6,8 oranında artış gerçekleşmiş, bu miktarın %15.7’si hizmet ihracatında, %7.5’i hizmet ithalatında olmuştur. Nehir gemileri ile yük taşıma hacminde %6,7 ve transit transferlerde %0,4 oranında azalış gerçekleşmiştir. Deniz ve nehirlerde işleyen gemi sayısı, yabancı bandıralılarda dahil olmak üzere, 10.6 bin adet olup 2000 yılına göre %2,4 oranında artmıştır.

Kara yolları yük taşıma miktarı 8,2 milyar ton olup, %7,1 oranında artmış tır.

2001 yılında boru hatları ile yük taşınması hacmi 215,1 milyon ton olup 2000 yılına göre %1,4 oranında azalmıştır. Ukrayna üzerinde boru hatları ile transit yük taşıma hacmi (gaz taşımada %1,8 ve petrol taşımada %13,8 oranında azalış, amonyak taşınmasında %6,9 ve amonyak transitinde %3,4 oranında artışı dahil olmak üzere) genel olarak %2,8 oranında azalmıştır.

2001 yılında toplu taşıma araçları ile yaklaşık 3,2 milyar yolcu taşınmıştır. Yolcu taşıma hacmindeki artış genel olarak % 2,7 oranında gerçekleşmiştir. Yolcu taşımacılığında, Demiryolu ile 2001 yılında 0,5 milyar yolcu taşınmış (2000 yılına kıyasla %0,2 oranında azalmıştır). Kara ulaşım araçları ile (bireysel taşımalar dahil) 2,7 milyar yolcu taşınmış olup, bu miktar 2000 yılına göre %3,2 oranında artmıştır. Denizyolu taşımacılığı 1,4 kat artmış, havayolu ile 1,2 milyon yolcu taşınmış olup, geçen yıla göre %5,4 oranında artmıştır.

Sovyet Bloku’nun çoğu yerinde olduğu gibi haberleşme altyapısı Ukrayna’da da oldukça zayıftır. 1999 yılı itibariyle Ukrayna her 100 kişi için 20 telefon hattına sahiptir; oysa bu rakam batıda 50’dir. Bazı bölgelerde yeni teknoloji ürünleri kullanılsa da çoğu yerdeki altyapı oldukça eskidir. Fakat tüm bu olumsuz koşullar ulusal telekom kuruluşu olan Ukrtelekom’un özelleştirilip tekelciliğine son verilmesiyle son bulabilir. Ukrtelekom aynı zamanda TeleDanmark, Deutsche Telecom ve PTT Nederland gibi kuruluşların ortaklığıyla Ukrayna Mobil Telefon Hizmetleri’ni (UMC) de sağlamaktadır.

2003 yılındaki %19’luk sabit telefon hattı oranı Rusya Federasyonu ve Romanya ile aynı düzeyi ifade etmektedir. Ancak çağdaş standartların yakalanması için 10 milyar dolarlık yatırım gerekmektedir.
Enerji Kaynakları

Ukrayna endüstrisinin temelini diğer Sovyet Cumhuriyetlerinden özellikle Rusya ve Azerbaycan’dan aldığı ucuz petrol ve doğalgaz kaynakları oluşturur. İthal edilen bu kaynakların fiyatları dünya pazarlarındaki fiyatlara yaklaşınca tüketimi başka enerji kaynakları bulmaya çalışarak azaltmaya çalışmıştır. Yine de Ukrayna Avrupa Birliği ülkelerinin iki katı kadar enerji harcamaktadır. Birikmiş birçok borç da sektörü oldukça olumsuz yönde etkilemektedir.

Bu olumsuz durumlar Ukrayna’nın 28 bölgesel distribütörünün ve 4 büyük şirketinin özelleştirilmesinin tamamlanmasıyla çözümlenmesi beklenmektedir. Ayrıca Ukrayna tüketimi azaltmanın yanı sıra Rusya’nın kaynak teminindeki tekeline son vermeye çalışmakta ve bu amaçla Orta Asya ve Kafkas Cumhuriyetleri’yle ticari ortaklıklar kurmaktadır. Ancak bu ortaklıklarda Kafkasya-Karadeniz arası petrol boru hattı ve Odessa’da yeni bir rafineri gibi oluşumlar gerektirmektedir.
Enerji İstatistikleri


 

	1999	2000	2001	2002
Doğal Gaz Üretimi (milyar m³)	18,1	18,0	18,3	18,4
Kömür Üretimi (milyon ton)	62,7	62,4	61,6	59,4
Elektrik (milyar kwh)	172,1	172,1	169,5	172
Petrol (000 ton)	2 485	2 124	3 610	4 588

Kaynak: State StatisticalCommittee of Ukraina-2003 (www.kuchma.gov.ua/tables/tab05.html)

Turizm Kaynakları

Ukrayna’nın doğal ormanlar, mineral sular, tedavi çamuru, akarsular, göller ve deniz kıyısının bulunduğu bütün bölgeleri, turizm için değişik imkanlar sunmaktadır. Zaporojye, Donetsk, Nikolayev, Odesa, Herson ve Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin denize yakın alanlarından oluşan güney bölgesi; Poltava Bölgesini kapsayan kırsal bölge turizm imkanları bakımından en zengin bölgelerdir. Sözkonusu bölgeler turizm, dinlenme tesisleri ve sağlık hizmetleri alanlarında yatırım yapmak isteyenler için dikkatle incelenmesi gereken bölgelerdir.

2003 yılı itibariyle ülkenin doğusunda kimi “sanatoryum” olarak adlandırılan ve sağlık turizmine yönelik olarak çalışan tesisler faaliyete geçmiştir.

Özelleştirme

Ukrayna Devlet İstatistik Bakanlığı verilerine göre firma ve tesislerin % 20’si kamu sektörüne, % 80’i özel sektöre aittir.

Başkan Kuchma’nın stabilizasyon programı işe yarasa da özelleştirme programı başarısız olmuştur. Birçok özelleştirme politikası büyük bir istekle meclise sunulsa da siyasi muhalefet bunları geri çevirmiş ve uzun bir süre tekrar tartışılmasını engellemiştir.

1992 yılından bu yana, 37 797’si küçük ölçekli, 8 617’si orta ve büyük ölçekli, 286’sı inşası bitmemiş binalar olmak üzere, yaklaşık 45 bin kuruluş ve tesis özelleştirilmiştir. Ancak birçok küçük ve orta ölçekli şirketler özelleştirilse de büyük şirketlerin özelleştirme faaliyetleri oldukça yavaş ilerlemektedir.
Yabancı Sermaye

Ukrayna’nın sahip olduğu büyük potansiyel Yabancı Sermaye Kanunu’nun yürürlüğe konulduğu Mart 1992’den bu yana eski Sovyet Cumhuriyetleri için belirsizliklerin sürdüğü bir ortamda azımsanamayacak yabancı sermayeyi çekmeyi başarmıştır.

Ukrayna’daki yatırım %50’si ilk dört sırada yeralan ABD, Almanya, Rusya ve İngiltere tarafından gerçekleşmiştir. Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının kümülatif miktarı, 2001 yılı Nisan ayı sonu itibariyle 3,92 milyar dolara ulaşmış bulunmaktadır.

2003 yılı başı itibariyle toplam yabancı sermayenin %16,8’lik bölümü ABD firmalarına (900 milyon $), %10’luk bölümü İngiliz firmalarına (500 milyon $) ve %6’lık bölümü Rus firmalarına (350 milyon $) aittir.
Sektörler Bazında Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları


 

	milyon $	%
Gıda Sanayi	740,5	18,9
Dahili Ticaret	518,8	13,2
Mühendislik	330,6	8,4
Finans ve sigortacılık	301,8	7,7
Ulaşım	252,8	6,4
Kimya ve petrokimya	221,4	5,6
Metal ve metal işleme	169,9	4,3

Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile 2003


Ukrayna kanunları uyarınca kurulan ve kuruluş sermayesinde yabancı yatırım payı en az %10 olan hukuki şekillerdeki şirket ve yabancı yatırımlar ‘’yabancı sermaye yatırımı’’ sayılırlar.

Ukrayna'da ekonomik ve ticari faaliyetlerde bulunan yabancı yatırımcılar, Ukrayna Kanunlarında ve Ukrayna'nın uluslararası anlaşmalarında aksi belirtilmedikçe, Ukraynalı kişilerin sahip olduğu hak ve sorumluluklara sahiptir.

Ukrayna'da yabancı sermaye yatırımları millileştirmeye tabi değildir. Devlet organları, tabii afet, kaza, salgın hastalık ve salgın hayvan hastalığı durumlarında tahlisiye tedbirlerinin alınması durumları haricinde yabancı yatırımları istimlak edemez. Söz konusu istimlak yalnız Ukrayna Bakanlar Kurulu'nca yetkilendirilen devlet organları kararları ile yapılabilir, Yabancı yatırımın istimlaki ve tazminat koşulları ile ilgili karar mahkeme yolu ile temyiz edilebilir.

Yabancı yatırımcılara vergi, resim ve diğer mecburi fonların ödenmesinden sonra yatırımlarının gerçekleştirilmesi sonucu kanuni yollardan elde edilen gelir, kar ve diğer fonların engelsiz ve hemen yurt dışına döviz cinsinden transfer edilmesi garanti edilmiştir.

Yabancı sermayeli şirket, Ukrayna mevzuatınca getirilen sınırlamalar dikkate alınarak şirket statüsünde belirtilen amaçlara uygun olan tüm faaliyetlerde bulunabilir.

Ukrayna ilgili makamlarınca tescil edilmemiş yabancı yatırımlar ilgili Kanun'da belirtilen imtiyaz ve garantilerden faydalanma hakkına sahip değildir.

Yabancı sermayeli şirketin yabancı ortağı, kuruluş sermayesi olarak taahhüt ettiği miktardan payına düşen kısmın bir bölümünü Ukrayna'ya yatırım malı olarak getirdiği takdirde gümrük vergisi ödemez. Ancak, yabancı yatırımcı, şirketin kuruluş sermayesindeki payına karşılık getirmiş olduğu malı, yabancı yatırımın şirket bilançosuna kaydedildiği tarihten itibaren 3 yıl içinde satması, devretmesi veya şirketin faaliyetine son vermesi halinde gümrük vergisini ödeyecektir.

Yabancı yatırımcılara toprak mülkiyet hakkı hariç, her türlü bina için mülkiyet hakkı tanınmıştır. Yabancı sermayeli şirketler Ukrayna mevzuatı uyarınca vergi öderler.

Yabancı sermayeli şirketler için döviz işlemleri yürürlükteki Ukrayna mevzuatı gereğince gerçekleştirilir. Ukrayna sınırları içerisindeki tek ödeme aracı Ukrayna milli parası ‘’Grivnya’’ dır.

Doğrudan yabancı sermayeyi ülkeye çekmek hükümetin öncelikli politikaları arasında olmasına rağmen Ukrayna'nın yüzölçümü ve nüfusu göz önüne alındığında bugüne kadar gerçekleşen toplam yabancı yatırımlar düşük seviyede kalmıştır.

Ukrayna'ya yatırım yapan ülkeler arasında ABD ilk sırayı almaktadır. ABD'nin ardından en önemli yatırımcı ülkeler İngiltere, Hollanda, Rusya ve Almanya'dır.

1 Ekim 2002 tarihi itibariyle, 112 ülke tarafından Ukrayna'ya yapılan yabancı yatırımlarının toplam miktarı 4.923,1 milyar dolara ulaşmıştır. Aynı tarih itibariyle, yabancı sermaye yatırımı yapılan başlıca sektörler; gıda sanayi ve tarımsal ürünler işleme sanayi (%16,9), toptan ve perakende ticaret (%18,4), makine imalatı (%7,6), finans sektörü (%7,6), ulaşım ve nakliye (%7,3), metalurji ve metal işleme sanayi (%5,1), leasing ve taşınmaz mal hizmetleri (%4,5) ve kimya ve petro-kimya sanayi (%4,3) dir.
2002 YILI EYLÜL SONU İTİBARİYLE BAŞLICA ÜLKELERİN UKRAYNA'DAKİ YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI (bin $)


 

		01.01.2002	01.01.2002	01.10.2002	01.10.2002
	TOPLAM ŞİRKET SAYISI	TOPLAM YATIRIMLAR	TOPLAM İÇİNDEKİ PAYI	TOPLAM YATIRIMLAR	TOPLAM İÇİNDEKİ PAYI	DEĞİŞİM
GENEL TOPLAM	8,996	4,469,069.24	100.0%	4,923,070.61	100.0%	10.2%
ABD	1,136	777,398.14	17.4%	843,374.56	17.1%	8.5%
GÜNEY KIBRIS	472	491,358.77	11.0%	543,585.93	11.0%	10.6%
İNGİLTERE	539	414,179.31	9.3%	467,159.76	9.5%	12.8%
HOLLANDA	173	374,088.19	8.4%	385,694.51	7.8%	3.1%
RUSYA	770	315,503.84	7.1%	323,866.60	6.6%	2.7%
VİRJİN ADALARI (İNG)	131	275,155.15	6.2%	317,035.78	6.4%	15.2%
ALMANYA	947	250,455.01	5.6%	284,315.47	5.8%	13.5%
İSVİÇRE	227	193,040.11	4.3%	207,464.00	4.2%	7.5%
AVUSTURYA	213	144,412.21	3.2%	190,338.05	3.9%	31.8%
GÜNEY KORE	15	170,427.30	3.8%	170,460.33	3.5%	0.0%
POLONYA	752	69,171.54	1.5%	90,694.00	1.8%	31.1%
İTALYA	274	81,064.51	1.8%	85,489.30	1.7%	5.5%
İSVEÇ	48	88,997.72	2.0%	81,420.60	1.7%	-8.5%
İRLANDA	137	74,239.53	1.7%	80,476.81	1.6%	8.4%
MACARİSTAN	304	58,266.08	1.3%	69,702.03	1.4%	19.6%
KANADA	162	52,142.62	1.2%	58,205.21	1.2%	11.6%
NORVEÇ	11	40,783.41	0.9%	54,737.30	1.1%	34.2%
SLOVAK CUMHURİYETİ	184	48,184.48	1.1%	48,308.67	1.0%	0.3%
ÇEK CUMHURİYETİ	285	41,284.91	0.9%	38,498.57	0.8%	-6.7%
TÜRKİYE	257	36,819.02	0.8%	37,225.99	0.8%	1.1%
LİHTENŞTAYN	68	45,739.42	1.0%	35,782.24	0.7%	-21.8%
FRANSA	134	24,204.44	0.5%	34,308.55	0.7%	41.7%
İSPANYA	65	29,387.76	0.7%	31,770.99	0.6%	8.1%
İSRAİL	136	22,334.65	0.5%	28,829.14	0.6%	29.1%
DANİMARKA	52	17,043.45	0.4%	27,720.18	0.6%	62.6%
BELÇİKA	66	24,596.83	0.6%	24,136.25	0.5%	-1.9%
MOLDOVA	60	22,317.75	0.5%	22,456.87	0.5%	0.6%
BAHAMA ADALARI	53	22,198.56	0.5%	20,502.13	0.4%	-7.6%
YUNANİSTAN	61	20,013.35	0.4%	20,197.28	0.4%	0.9%
ÖZBEKİSTAN	9	18,685.82	0.4%	18,685.71	0.4%	0.0%
BERMUDA	1	18,619.77	0.4%	18,607.24	0.4%	-0.1%
YUGOSLAVYA	39	2,059.97	0.0%	15,601.31	0.3%	657.4%
PANAMA	28	15,042.89	0.3%	15,099.06	0.3%	0.4%
ESTONYA	66	5,699.40	0.1%	13,794.29	0.3%	142.0%
LÜKSEMBURG	33	13,574.44	0.3%	13,585.81	0.3%	0.1%
LİTVANYA	116	6,170.73	0.1%	13,546.36	0.3%	119.5%
VİETNAM	35	9,759.51	0.2%	12,339.71	0.3%	26.4%
BELİZE	19	13,101.36	0.3%	12,284.23	0.2%	-6.2%
BULGARİSTAN	168	11,743.50	0.3%	12,221.66	0.2%	4.1%
LÜBNAN	46	7,891.92	0.2%	12,212.08	0.2%	54.7%
SENT KİTS VE NEVİS	8	11,287.25	0.3%	11,982.60	0.2%	6.2%
LETONYA	75	6,249.69	0.1%	11,585.43	0.2%	85.4%
BEYAZ RUSYA	63	9,758.85	0.2%	9,991.98	0.2%	2.4%
ANTİGUA VE BARBUDA	3	9,373.57	0.2%	9,373.57	0.2%	0.0%
FİNLANDİYA	31	8,601.47	0.2%	8,713.32	0.2%	1.3%
ÇİN HALK CUMHURİYETİ	63	5,074.03	0.1%	7,573.75	0.2%	49.3%
AVUSTRALYA	22	7,106.21	0.2%	7,105.66	0.1%	0.0%
MONAKO	3	6,257.40	0.1%	6,257.40	0.1%	0.0%
KAYMAN ADALARI	2	4,052.00	0.1%	6,052.00	0.1%	49.4%
DOMİNİK	3	4,185.57	0.1%	4,934.81	0.1%	17.9%

Türkiye, Ukrayna’daki doğrudan yabancı sermaye yatırımları içerisinde 20 nci sırada yer almaktadır.

ÖZEL EKONOMİK BÖLGELER VE KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELER

Özel (serbest) ekonomik bölgelerin Ukrayna toprakları üzerinde kurulması ve tasfiyesine, faaliyet mekanizmalarına, statülerinin genel hukuki ve ekonomik esaslarına, faaliyette bulunan kuruluşlar ile yerel milletvekili meclisleri, devlet icra makamları vb. merciler ile söz konusu bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunan kişiler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar, 13 Ekim 1992 tarihli ve 2673-XII sayılı ‘’ Özel (serbest) Ekonomik Bölgelerin Kurulması ve Faaliyetlerinin Genel Esasları Hakkında Ukrayna Kanunu’’ ile belirlenmiştir.

Söz konusu Kanun gereğince, Ukrayna’da, ekonomik ve hukuki şartlara bağlı olarak dış ticaret bölgeleri, kapsamlı (kompleks) üretim bölgeleri, bilim ve teknik bölgeleri, turizm ve eğlence bölgeleri, bankacılık ve sigortacılık (offshore) bölgeleri ve sınır ticaret bölgeleri kurulabilir. Bunların dışında değişik tip bölgelere özgü özellik ve unsurları içeren kapsamlı özel (serbest) ekonomik bölgeler de kurulabilir.

Özel (serbest) ekonomik bölgede; özel vergilendirme rejimi ve oranı, özel döviz ve finans şartları; elverişli banka, kredi ve sigorta sistemi; bazı özel ödeme şekilleri, devlet yatırım rejimi, elverişli gümrük şartları ve gümrük vergilendirme rejimi uygulanır.

Yatırım faaliyetleri ve yabancı yatırımlar ile ilgili Ukrayna mevzuatında belirtilen yatırımı koruma ile ilgili devlet garantisi sistemi, özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunan bütün konu ve kişilere uygulanır.

Devlet; özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunan kişilerin gelirleri ve özel (serbest) ekonomik bölgeye yatırdıkları sermayeyi özel (serbest) ekonomik bölgenin dışına götürmek haklarını garanti eder.

Özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunan kişiler, kendi akit tarafları ile imzaladıkları sözleşmeler gereğince tek başlarına tespit ettikleri şekil ve şartlar çerçevesinde maddi ve teknik malzemeleri getirir, ürünlerini satar, hizmet alır veya sunar.

Özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunan kuruluşlar, Ukrayna devlet kuruluşlarınca düzenlenen devlet alım ihalelerine katılabilirler.

Ukrayna mevzuatı ve söz konusu bölgenin kurulması hakkındaki kanun uyarınca, bütün kişiler özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyetlerde bulunabilirler.

Özel (serbest) ekonomik bölgede, ilgili mevzuat ve Ukrayna kanunlarına aykırı olmayan faaliyetlerin çeşit, şekil ve yöntemleri, bölgede faaliyette bulunacak ilgili kişilerce müstakil olarak seçebilirler.

Özel (serbest) ekonomik bölgede, Ukrayna’nın katıldığı uluslararası antlaşmalara aykırı olan faaliyetler yasaktır

Özel (serbest) ekonomik bölgedeki ekonomik faaliyetler; özel (serbest) ekonomik bölgenin kurulması hakkındaki ilgili kanunlarda yer alan hükümlerinin ihlal edildiği durumlarda, özel (serbest) ekonomik bölgedeki mahkeme kuruluşları veya hakem mahkemesi kararına istinaden geçici olarak durdurulabilir.

İnsan kaynaklarının bölgeye gelişi ile ilgili bilgilerin zorunlu olarak serbest ekonomik bölge ticari ve ekonomik geliştirme organına sunulması şartı ile, serbest ekonomik bölgede personel istihdamı, kontrat çerçevesinde işveren tarafından sağlanır.

Özel (serbest) ekonomik bölgede personel ücreti, herhangi bir sınırlama getirilmeksizin ilgili kontrata göre tespit edilir: Ancak ödenecek ücret miktarı, yürürlükteki Ukrayna mevzuatı ile tespit edilen asgari ücretten aşağı olamaz.

Yabancı işçiler; özel (serbest) ekonomik bölgenin kredi ve finans kuruluşlarındak i tasarruf ve ilgili faizleri dahil olmak üzere özel (serbest) ekonomik bölgede elde ettikleri gelirleri, Ukrayna dışına transfer etme hakkına sahiptir.

Özel (serbest) ekonomik bölgede çalışan Ukrayna vatandaşları, özel (serbest) ekonomik bölgenin içinde veya dışındaki kredi ve finans kuruluşlarında aldıkları ücret cinsinden döviz hesapları açtırabilirler.

Özel (serbest) ekonomik bölgede çalışan Ukraynalı ve yabancı kişiler, paralarını gerek özel (serbest) ekonomik bölgenin içinde gerekse dışında (Ukrayna sınırları içinde), Ukrayna kanunları ile yasaklanmayan girişimcilik alanlarına yatırabilirler.

Özel (serbest) ekonomik bölgede Uluslararası Çalışma Kurumu (ILO)’nun Ukrayna tarafından kabul edilen anlaşmalarının hükümleri uygulanır. Özel (serbest) ekonomik bölgede faaliyet gösteren şirketler, ILO’nun Uluslararası Tesisler ve Sosyal Politika Hakkındaki üç taraflı deklarasyonunda belirtilen prensiplere uymalıdır. Her özel (serbest) ekonomik bölgenin kurulmasına ilişkin yasal belgede, yukarıda belirtilen anlaşmaların hükümlerinden ve deklarasyonda yer alan prensiplerine dayanan somut talepler yer alacaktır.

Sendika kuruluşları, özel (serbest) ekonomik bölgede faaliyette bulunabilirler.

Belirli bir özel (serbest) ekonomik bölge hakkındaki kanunda, yabancıların yurt dışından bölgeye girmesi için kolaylaştırılmış usuller belirlenebilir.

Belirli bir özel (serbest) ekonomik bölge hakkındaki kanunda aksine hüküm getirilmedikçe, Ukrayna vatandaşları, yabancı uyruklu kişiler ve Ukrayna’da devamlı ikamet eden uyruksuz kişilerin Ukrayna’dan özel (serbest) ekonomik bölgeye girmesine ve özel (serbest) ekonomik bölgeden Ukrayna’ya geçmesine her hangi bir sınırlama getirilmemiştir.

Özel (serbest) ekonomik bölge, tespit edilmiş faaliyet süresi Ukrayna Parlamentosu (Verhovna Rada) tarafından uzatılmadığı taktirde, söz konusu sürenin sona ermiş olduğu andan itibaren tasfiye edilmiş sayılır.

Özel (serbest) ekonomik bölge, faaliyet süresi bitmeden Ukrayna Cumhurbaşkanı ya da Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun talebi ile Ukrayna Parlamentosu (Verhovna Rada) tarafından tasfiye edilebilir.

Bölgenin tasfiyesi sırasında devlet, özel (serbest) ekonomik bölgede ekonomik faaliyette bulunan kuruluşların bütün mülki ve gayri mülki haklarının tam olarak korunmasını Ukrayna mevzuatı gereğince garanti eder.

Ukrayna’da özel (serbest) ekonomik bölgelerin kurulması ile ilgili 14 Mart 1994 tarihli ve 167 sayılı Ukrayna Bakanlar Kurulu Kararı ile, kurulacak özel ekonomik bölgelerin türleri ve bu bölgeleri geliştirme stratejileri belirlenmiştir.

İlk aşamada (1994-2000 yılları) organizasyon, finansman ve üretim mekanizmalarının uygulamaya konulması amacı ile, küçük arazilerde bulunan yerel veya ‘‘noktasal’’ özel ekonomik bölgeler başta olmak üzere değişik tip özel (serbest) ekonomik bölgelerin kurulması uygun görülmektedir.

İkinci aşamada, ülkenin ayrı bölgelerinde kurulabilecek çok yönlü özel ekonomik bölgelerin yanı sıra, birkaç devletin komşu toprakları üzerinde bulunacak uluslararası tipteki özel ekonomik bölgelerin kurulabileceği de öngörülmektedir.

Ukrayna'da özel ekonomik bölge veya kalkınmada öncelikli yöre statüsü verilen bölgeler aşağıda belirtilmiştir:

- Sivaş Kuzey Kırım Deneme Özel Ekonomik Bölgesi

- Azov (Donetsk Bölgesinde)

- Donetsk Özel Ekonomik Bölgesi (Donetsk Bölgesindeki 18 şehir)

- Slavutiç Özel Ekonomik Bölgesi

- Mykolayiv Özel Ekonomik Bölgesi (Ukrayna'nın en büyük gemi üretim fabrikası da bu alanda bulunmaktadır)

- Zakarpatye Özel Ekonomik Bölgesi

- Lugansk Özel Ekonomik Bölgesi (Kalkınmada öncelikli yöre uygulaması)

- Reni Liman Özel Ekonomik Bölgesi (Odesa Bölgesinde)

- Yavoriv Özel Ekonomik Bölgesi (Polonya sınırında Lvıv Bölgesinde)

- Truskavets (Lviv Bölgesinde)

- Porto-Franco Özel Ekonomik Bölgesi (Odesa limanında)

kaynak: www.igeme.gov.tr