|
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |

|
 |
|
 |
Ülke Pazar Araştırmaları |
|
Ukrayna
Genel Ekonomik Durum
Temel Ekonomik
Göstergeler, 2001*
|
|
2002¹ |
2003² |
|
GSYİH (milyar $) |
49,9 |
52,3 |
|
Kişi Başı Gelir ($) |
1041 |
1100 |
|
Reel GSYİH Büyümesi |
%4,6 |
%4,5 |
|
Endüstriyel Çıktı Büyümesi |
%7 |
%8 |
|
TEFE (yıl ortalaması) |
%0,8 |
%6 |
|
İhracat (FOB ; milyar $) |
18,7 |
20,5 |
|
İthalat (CIF ; milyar $) |
18,0 |
20,0 |
|
Cari Denge (milyar $) |
3,2 |
2,3 |
|
Dış Borçlar (Yıl sonu ; milyar $) |
14,8 |
16,0³ |
|
İşsizlik Oranı (Yıl sonu) |
%3,8 |
%4,3 |
|
Kur (HRN/$) |
... |
... |
¹Gerçekleşme
²E.I.U. tahminleri
³E.I.U.’nun yaptığı hesaplama
Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ukraine Country
Profile, June 2003
Ukrayna’da 1991
yılında SSCB’nin çöküşünden bu yana çelik, kimyasallar, gemi
inşası, kömür, makine, ve silah üretimi gibi endüstri dallarında
çeşitlilik sağlanmıştır. Fakat büyük ölçüde devlet
tahsisatlarına bağlı olan bu sektörler geleneksel ihracat
pazarlarının çöküşüyle daha az karlı bir hale gelmiştir.
SSCB’nin dağılışından kısa bir süre sonra Ukrayna Hükümeti çoğu
fiyatı liberalize etmiş ve özelleştirme için yasal bir zemin
inşa etmiştir. Fakat hükümet içindeki bazı reform karşıtı
düşünceler ve yürütme organları reform çabalarını baltalamış ve
bir geriye dönüş başlamıştır. 1997’de ekonominin büyüklüğü 49,7
milyar dolar olarak belirtilmiştir.1992-1997 arasında üretim
1991 yılındaki üretimin yarı seviyesine kadar düşmüştür. Hemen
ardından gelen 1998 Rusya Krizi ise olumsuz etkinin uzamasına
yol açmış ve ekonomik anlamda toparlanma ancak 2000 yılı ile
birlikte başlayabilmiştir. Toparlanma durumu devam etmekte ve
2002 yılında %4,6 olarak tahakkuk eden GSYİH reel büyümesinin
2003 yılında %4,5 ve 2004 yılında ise %4,8 olarak gerçekleşmesi
beklenmektedir.
Enflasyon
Oranı: Ukrayna’nın son yedi yıldaki tüketici ve üretici fiyat
endekslerindeki gelişme aşağıdaki tabloda verilmiştir.
|
YILLAR |
TÜKETICI FIYAT ENDEKSI (Bir önceki yılın
Aralık ayına kıyasla) |
ÜRETICI FIYAT ENDEKSI (Bir önceki yılın
Aralık ayına kıyasla) |
|
1996 |
139,7 |
117,3 |
|
1997 |
110,1 |
105,0 |
|
1998 |
120 |
135,3 |
|
1999 |
119,2 |
115,7 |
|
2000 |
125,8 |
120,8 |
|
2001 |
106,1 |
101,6 |
|
2002 |
105,2 |
100,6 |
Kaynak: Ukrayna
Ekonomi ve Avrupa’yla Entegrasyon Bakanlığı
Planlanmış bir
ekonomiden piyasa ekonomisine geçişin verdiği sıkıntıların yanı
sıra Ukrayna devlet kurumlarını yeni baştan yapılandırmak
zorunda kalmıştır; bu da ekonomi politikalarını karıştırmıştır.
Gevşek para politikalarıyla beraber bütçe açığı 1992’de
GSYİH’nın %27.1’ine kadar yükselmiştir ve bunun sonucunda
enflasyon 1993 sonlarında hiperenflasyon sınırına dayanmıştır.
1994’de yeni başkan Kuchma’nın IMF’le anlaşması sonucunda
1995’de bütçe açığı GSYİH’nın %7.9’una 1996’da % 4,6’sına, ve
1997’de %7,1’ine kadar düşmüştür. 2002 yılında ise bu oranın
%0,5’ine kadar düştüğü gözlemlenmiştir.
Gerçekten, bütün ekonomik reformların ardından belli bir
istikrarın ufukta göründüğünden söz edilebilir. 1996 yılında
%39,7 olan enflasyon oranı 2001 yılı yıllık ortalamada %120,’ye
yıl sonunda ise %6,1’e düşmüştür. 2002 yılı için bu oran %-0,6
olarak tahakkuk etmekle birlikte 2003 yılında iç talepte
yaşanıyor olan canlanma ile birlikte %6 olarak gerçekleşmesi
beklenmektedir. Buna paralel olarak işsizlik ve cari açık
rakamlarında iyileşmeler sağlanmış ve 2002 yılı sonu itibariyle
GSYİH’nın %6,3’ü oranında tahakkuk eden kalemin 2003 yılında
%4,1 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Doğal Kaynaklar
Ülkenin başlıca
doğal kaynakları demir cevheri, kömür, manganez, doğal gaz,
petrol, ve tuzdur. 603 700 km¸’lik yüzölçümü ile Ukrayna
topraklarının %90’ı tarımsal faaliyetler için son derece
uygundur. Bu toprakların sulanabilen bölümü 26 050 km’yi
kaplamaktadır. Ülke topraklarının kullanım alanlarına göre
dağılımı ise şöyledir
Ülke
Topraklarının Kullanım Alanlarına Göre Dağılımı (%)
|
Kullanım Alanı |
% |
|
Tarım |
58 |
|
Sürekli Ürünler |
2 |
|
Çayır ve Meralar |
13 |
|
Ormanlık alanlar |
18 |
|
Diğer |
9 |
Kaynak:Business
Information Systems for the Newly Independent Countries.(www.bisnis.doc.gov)
Ülke toprakları
dünya sıralamasında verimlilik açısından önde gelse de son
yıllardaki gübre, tarım aleti, tarım ilacı sıkıntısı ve ülkenin
kuzeyindeki toprakların büyük bölümünün Chernobyl faciası
sonrası kirlenmesinden dolayı verimlilik büyük ölçüde düşmüştür.
Nüfus
1995 yılında 52
milyon olan nüfus ekonomik ve sosyal koşulların kötüleşmesiyle
baş gösteren dış göçle bugün 48 milyon civarına inmiştir.
Nüfusun %73’ünü Ukraynalılar, %22’sini Ruslar, %1’ini Yahudiler
ve %4’ünü de diğer uluslar (%0,9 Beyaz Rus, %0,6 Moldovalı, %0,5
Bulgar, %0,3 Macar, %0,3 Romen) oluşturmaktadır.
Nüfusun % 68’i kentlerde, %32’si kırsal kesimde yaşamaktadır.
Bazı eğitim sorunlarına rağmen nüfusun %99’u okur yazardır.
Erkeklerde okur yazarlık oranı %100 iken kadınlarda bu oran
%97’ye düşmektedir. Üniversite mezunlarının oranı %13,9’dur.
Diğer taraftan, Ukrayna’dan diğer ülkelere göç önceki yıllarda
olduğu gibi devam etmektedir. Ancak özellikle son iki yıldır,
önceden diğer ülkelere göç eden insanların bazıları Ukrayna’ya
geri dönmeye başlamışlardır.
2002 yılında doğan her bir kız çocuğa karşılık 1,05 erkek çocuk
doğmuştur. Erkek nüfusun kadın nüfusa oranı, 15 yaşın altı için
1,04 erkek/kadın, 15-64 yaş arası için 0,91 erkek/kadın, 65
yaşın üstü için ise 0,86 erkek/kadındır. Toplam nüfusun %47’si
erkek, %53’ü kadındır.
Toplam nüfusun ortalama yaşam süresi 65, 9 yıldır. Erkeklerin
ortalama yaşam süresi 60,4 yıl, kadınların ortalama yaşam süresi
ise 71,9 yıldır.
Nüfusun %68’i şehirlerde ve diğer büyük yerleşim yerlerinde,
%32’si ise köylerde yaşamaktadır.
En büyük şehirleri başkent Kiev (2,6 milyon), Harkov (1,5
milyon), Dnipropetrovsk (1,1 milyon), Donetsk (1 milyon), Odesa
(1 milyon), Zaporojye (871 bin) ve Liviv (797 bin) dir.
Toplam 6.8 milyon Ukraynalı, Rusya Federasyonu (4.4 milyon),
Kazakistan (0.9 milyon), Özbekistan (0.6 milyon), Kırgızistan
(0.1 milyon) ve diğer eski Sovyet ülkelerinde yaşamaktadır.
Yaklaşık 5 milyon Ukraynalı da Kanada, ABD, Arjantin, Brezilya,
Almanya, İngiltere ve Avusturya başta olmak üzere Avrupa, Kuzey
ve Güney Amerika ve Avustralya’da yaşamaktadır.
Nüfusun %73'ü Ukraynalı, %22'si Rus, %5'i ise Belarus, Yahudi,
Kırım Tatarları (toplam nüfusun %0,5'i veya 250.000 kişi), Kazan
Tatarı, Moldovalı, Polonyalı, Macar, Romen, Rum, Alman, Bulgar
ve Ermeni'dir.
Ukrayna’nın
altı bölgesinde nüfusun etnik dağılımı aşağıdaki gibidir :
|
|
Kiev |
Batı |
Merkez |
Kuzey |
Doğu |
Güney |
|
Ukraynalılar |
62% |
91% |
85% |
79% |
63% |
46% |
|
Ruslar |
30% |
5% |
12% |
18% |
34% |
46% |
Kaynak: ''National
Research and Information Center for Monitoring International
Commodity Markets''(www.ukrdzi.com.ua)
Sektörler
Tarım ve
Hayvancılık
Ukrayna, verimli
topraklara ve uygun iklim koşullarına sahip, tarım alanında
dünyada en yüksek üretim potansiyeline sahip ülkelerden biridir.
Ülke topraklarının yaklaşık % 55'i (33 milyon ha) ekilebilir
tarım arazisidir. Kişi başına düşen arazi miktarı 4,2 hektardır.
Eski SSCB döneminde; tahıl üretiminin % 24'ünü, şeker pancarı
üretiminin % 58'ini ve et ve süt üretiminin % 25'ini tek başına
karşılayan Ukrayna'nın şu andaki önemli tarım ürünleri tahıl,
patates, şeker pancarı, ayçiçeği, soya fasulyesidir. Aynı
zamanda başta ayçiçeği olmak üzere bitkisel yağlarda da eskiden
olduğu gibi BDT ülkeleri içerisinde en büyük üretici
konumundadır.
Ukrayna’nın tarım ekonomisinin en önemli sektörü 11 milyon özel
bahçeyi kapsayan bahçe tarımıdır. Tarım arazisinin sadece
%14’ünü oluşturan bu alanlar tarım üretiminin % 45’ini ve sebze,
et, süt ve yumurta üretiminin daha da fazla bölümünü
üretmektedir. Tarım ve hayvancılık ürünlerine ilişkin başlıca
göstergeler şu biçimdedir:
Tarımsal Üretim
Oranları ( 000 ton )
|
|
1996 |
1997 |
1998 |
1999 |
2002 |
|
Hububatlar (toplam) |
24 571 |
33 561 |
25 037 |
23 258 |
38 300 |
|
Buğday |
13 547 |
18 404 |
14 937 |
13 476 |
21 000 |
|
Arpa |
5 726 |
7 407 |
5 882 |
6 382 |
9 800 |
|
Çavdar |
1 094 |
1 348 |
1 140 |
908 |
1 600 |
|
Yulaf |
731 |
1 062 |
777 |
759 |
1 100 |
|
Mısır |
1 837 |
5 340 |
2 301 |
1 733 |
4 200 |
|
Şekerpancarı |
23 009 |
17 663 |
15 523 |
13 890 |
19 000 |
|
Ayçiçeği |
2 123 |
2 308 |
2 266 |
2 750 |
2 800 |
|
Patates |
18 410 |
16 701 |
15 405 |
15 405 |
16 100 |
|
Sebzeler |
5 070 |
5 270 |
5 515 |
5 746 |
- |
|
Et (kg) |
2 092 |
1 900 |
1 706 |
1 691 |
680 |
|
Süt |
15 926 |
13 767 |
13 752 |
13 490 |
14 200 |
|
Yumurta (milyon) |
8 782 |
473 |
476 |
490 |
646,7 |
|
Meyveler |
2 400 |
3 100 |
1 400 |
1 000 |
1 600 |
Kaynak: The
Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile, 2003
Sanayi
Temel sanayi
üretiminin toplam üretimdeki oranı 1990-1993 döneminde %39 iken,
1990'da %64'e çıkmıştır. 1990-1998 arası sanayi üretimindeki
gerileme oranı %60 olmuştur. Bu oran, 1994 yılından itibaren
azalmıştır.
1999 yılında, 1990-1998 yılları arasında görülen olumsuz eğilim
azalmış ve sanayi üretimi ilk defa % 4,8 artmıştır. Bu artışın
başlıca nedeni batı pazarlarına ihracat yapan çelik ve ağaç
işletmelerinin üretimindeki artıştır. Gıda ve hafif sanayi
üretiminde ise yapılan yeni yatırımlarla birlikte son iki yıldır
önemli artış gözlenmektedir.
Savunma sanayi ve alt sektörleri oldukça gelişmiş bir
düzeydedir. İşgücünün 1/5' ini savunma sanayi sektörü istihdam
etmektedir. Ancak Rusya Federasyonu’ndan başlayarak bölgeye
yayılan ekonomik krizden dolayı bölgedeki savunma harcamalarının
düşmesi Ukrayna savunma sanayini önemli ölçüde etkilemiştir.
Ukrayna sanayisi içindeki diğer önemli sektörler makine imalatı,
gıda, demir-çelik, metalurji, kimyasallar, uçak ve gemi inşa
sanayisidir. Makine üretimi ve kimyasallar alanlarındaki en
büyük sorun, eski teknolojilerin kullanılıyor olması ve ithal
edilen mallarla rekabet edilememesidir. Bu nedenle üretim
istenen seviyeye ulaşamamaktadır. Fakat özelleştirme süreciyle
birlikte bu alanlarda bir canlanma gözlenmektedir.
2001 yılında, Ukrayna sanayiinde 155,9 milyar Grivnya tutarında
mal üretilmiş olup, 2000 yılında 13,2 olan sanayi üretimi artış
oranı 2001 yılında % 14,2 olarak gerçekleşmiştir
Endüstriyel
Üretim (1990=100)
|
Yıllar |
1996 |
1997 |
1998 |
1999 |
2002 |
|
Toplam |
42,9 |
42,1 |
41,4 |
42,7 |
74,3 |
|
% değişim |
-5,1 |
-1,8 |
-1,9 |
3,1 |
7,0 |
Kaynak: The
Economist Intelligence Unit, Ukraine Country Profile, 2003
Resmi kaynaklara
göre Ukrayna’nın endüstri ürünleri üretimi 1990-1997 arasında
%57,9 oranında düşmüştür. Ancak düşüş hızı gittikçe
yavaşlamaktadır; 1998’de % 1,9 oranında bir düşüş gözlenmiş,
izleyen yıllar 1999’da %3,1 ; 2000’de ise %9,1 artış olmuştur,
endeksteki artış 2003 yılı başında hesaplanan %7’lik 2002
artışıyla istikrarını korumuştur.
Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra bölgedeki savunma
harcamalarının azalmasıyla birlikte bu çöküşten en olumsuz yönde
etkilenen sektör ise savunma sanayiidir. Yine de Ukrayna savunma
sanayii tüm üretimin ¼’ünü oluşturmaktadır. Yeni bir şirketin
savunma sanayii’nde dış ülkelerle yaptığı ihracat anlaşmaları
sayesinde bu oranın daha da artacağı düşünülmektedir. Anılan
sektörün daha da büyümesi teknolojisinin eskimesiyle ve satış
sonrası servis ve eğitim eksiklikleri nedeniyle
engellenmektedir. Ayrıca tüketici ürünleri imalatı da ithal
ürünlerle aradaki kalite farkının açılmasıyla büyük oranda düşüş
göstermiştir. Toplam endüstri ürünleri içinde makina imalatının
oranı 1992’de bulunduğu %28,6’dan 1999 yılında %8,3’e düşerken
çelik üretiminin payı 1992 yılında bulunduğu %15 civarından
1999’da %26 dolaylarına kadar yükselmiştir.2001 yılında ise
%26,7’lik artış olmuştur.
Başlıca sanayi
ürünleri itibariyle 2001 yılında Ukrayna'nın sanayi üretimi:
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Elektrik Üretimi (Milyar kWh) |
172,0 |
0,8 |
|
Termoelektrik santraller |
83,6 |
2,2 |
|
Nükleer santraller |
76,2 |
1,5 |
|
Hidroelektrik santraller |
12,2 |
6,5 |
Çıkartma ve
Yakıt Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Petrol (petrol gazı dahil, bin ton) |
3699,0 |
0,3 |
|
Doğal gaz (Milyar m3) |
18,2 |
1,6 |
|
Kömür (Milyon ton) |
61,6 |
-1,3 |
|
Kok kömür (Milyon ton) |
19,3 |
0,2 |
|
Gasoline (bin ton) |
3975,0 |
87,1 |
|
Diesel yağ (bin ton) |
4789,0 |
80,2 |
|
Diğer yağlar (bin ton) |
5455,0 |
94,3 |
Ferro Metal
Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Demir (Milyon ton) |
54,1 |
-3,3 |
|
Manganez (Milyon ton) |
2700,0 |
-1,5 |
|
Dökme demir (Milyon ton) |
26,4 |
2,6 |
|
Çelik (Milyon ton) |
33,5 |
5,5 |
|
Yuvarlak demir (Milyon ton) |
25,3 |
12,4 |
|
Çelik borular (bin ton) |
1669,0 |
-4,0 |
Makine Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Alternatif akım motorları (bin adet) |
333,0 |
12,4 |
|
Büyük elektrik makineleri |
230,0 |
51,3 |
|
Kontrol kabloları (km) |
4916,0 |
104,2 |
|
Ağaç işleme makineleri |
1149,0 |
-5,7 |
|
Eksavatorlar |
124,0 |
-22,0 |
|
Vinçler |
100,0 |
37,0 |
|
Uzun yük araçları |
2745,0 |
54,4 |
|
Otomobiller |
28333,0 |
-11,1 |
|
Traktörler |
3642,0 |
-9,7 |
|
Hasat makineleri |
5169,0 |
19,6 |
|
Ekim makineleri |
3795,0 |
89,8 |
Kimya ve
Petrokimya Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Sentetik amonyak (bin ton) |
4500,0 |
3,4 |
|
Sülfürik asid (bin ton) |
1040,0 |
0,3 |
|
Soda külü (ton) |
651,0 |
13,2 |
|
Soda (bin ton) |
134,0 |
0,1 |
|
Mineral gübre (bin ton) |
2228,0 |
-3,3 |
|
Bitki koruyucu kimyasallar (ton) |
2840,0 |
165,4 |
|
Sentetik katran ve plastik kütleler (bin
ton) |
242,0 |
59,2 |
|
Kimyasal iplikler ve lifler (bin ton) |
26,5 |
-12,6 |
|
Dış lastikler (bin) |
7246,0 |
6,3 |
Ağaç Işleme ve
Selüloz Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Yuvarlak kereste (bin m3) |
966,0 |
-1,5 |
|
Kontraplak (bin m3) |
79,7 |
41,6 |
|
Sunta (milyon m2) |
20,1 |
20,4 |
|
Dilimlenmiş kereste (m3) |
377,0 |
42,8 |
|
Kağıt (bin ton) |
124,0 |
22,8 |
|
Karton (bin ton) |
349,0 |
13,2 |
İnşaat
Malzemeleri Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Taş levhalar (milyon adet) |
652,0 |
9,4 |
|
Çimento (bin ton) |
5785,0 |
8,9 |
|
Tuğlalar (milyon adet) |
1738,0 |
-0,7 |
|
Hazır betonarme kalıplar (bin m3) |
1739,0 |
5,0 |
|
Kaplama malzemeleri (milyon m2) |
21,2 |
-33,5 |
|
İç cephe seramik karolar (bin m2) |
6868,0 |
4,7 |
|
İnşaat camları (milyon m2) |
20,3 |
12,0 |
Hafif Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Kumaş (milyon m2) |
73,1 |
10,8 |
|
Çorap (milyon çift) |
32,9 |
-14,0 |
|
Triko ürünler (milyon adet) |
19358,0 |
28,0 |
|
Paltolar (bin adet) |
2018,0 |
-4,7 |
|
Takım elbiseler (bin adet) |
1949,0 |
26,8 |
|
Pardesüler (bin adet) |
267,0 |
-4,7 |
|
Ceketler (bin adet) |
4220,0 |
19,4 |
|
Pantolonlar (bin adet) |
15779,0 |
37,0 |
|
Elbiseler (bin adet) |
1583,0 |
-28,2 |
|
Gömlekler (bin adet) |
5399,0 |
43,1 |
|
Ayakkabılar (milyon çift) |
12944,0 |
5,3 |
Gıda Sanayi
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Et (bin ton) |
236,0 |
-19,6 |
|
Sosis(bin ton) |
150,0 |
-0,5 |
|
Tereyağ (bin ton) |
152,0 |
16,3 |
|
Süt ve süt ürünleri (bin ton) |
877,0 |
46,2 |
|
Peynir (bin ton) |
102,0 |
55,4 |
|
Şeker (bin ton) |
1947,0 |
9,4 |
|
Şeker pancarı ve ürünleri (bin ton) |
1658,0 |
6,8 |
|
Bitkisel yağ (bin ton) |
864,0 |
-3,5 |
|
Şekerleme (bin ton) |
717,0 |
21,9 |
|
Konserve ürünler (milyon adet) |
1240,0 |
21,9 |
Dayanıklı
Tüketim Malları
|
|
2001 Yılı Üretim Miktarı |
Bir Önceki Yıla Göre Artış % si |
|
Buzdolabı (bin) |
509,0 |
12,8 |
|
Çamaşır makinesi (bin) |
149,0 |
24,3 |
|
Elektrik süpürgesi (bin) |
111,0 |
2,4 |
|
Teyp ve radyo (bin) |
25,7 |
-29,6 |
Sivil üretime
geçiş yavaş ve zor ilerlemekte yabancı yatırımda ise büyük
oranlarda eksiklikler görülmektedir.
Madencilik
Ukrayna’nın birçok
bölgesi doğal maden kaynaklarına sahiptir. Ukrayna; demir,
magnezyum, manganez, titan, civa, grafit ısıya dayanıklı kil,
kaolin, kükürt, cam ve inşaat malzemelerinin üretimi için
gerekli hammaddeler bakımından zengin olup, anılan madenlerde
kendi ihtiyacını karşıladığı gibi büyük ihraç potansiyeline
sahiptir.
Ukrayna dünyanın 5. büyük demir cevheri üreticisidir ve 2. büyük
magnezyum rezervlerine sahiptir ancak ülkenin en önemli maden
kaynağı Sovyetler Birliği’nin kömür rezervlerinin %60’ını
sağlayan Donbass kömür yatağıdır. Şu anda da bu yataklar Ukrayna
endüstri üretiminin %12’sini oluştursa da kömür madenciliği uzun
bir süredir düşüştedir. Üretim 1976 yılındaki en üst
seviyesinden (218,2 milyon ton) 1999’da 62,7 milyon tona
düşmüştür. Rezervlerin 45 milyar ton civarında olduğu düşünülse
de kömür damarları çok derindedir ve bir çok eski maden kömür
çıkartmak için gerekli olan kaynakları bulamamaktadır. Endüstri
sübvansiyonlarındaki azalmalar, gecikmiş maaş faizleri ve
süregelen grevler yüzünden üretimde düşüşler görülmektedir.
Hükümet bazı madenleri kapatmanın gerekli olduğunu düşünmekte
ancak Dünya Bankası’nın finanse ettiği yeniden yapılanma
programını uygulamakta gecikmektedir.
Ukrayna'da bulunan 196 kömür ocağının tamamına yakını devlete
ait olup kömür üretiminden kar elde edilememektedir. 2001
yılında 61,6 ton kömür çıkarılmış olup, bu miktar geçen yıla
göre %1.3 daha azdır.
Ukrayna sanayisi enerjiye oldukça fazla bağımlıdır. Dünya gaz
tüketiminde ABD ve Rusya'dan sonra üçüncü sırada yer almaktadır.
Yıllık ortalama 78 milyar m3'lük gaz tüketiminin ancak yüzde
20'sini yerel kaynaklardan karşılayabilmekte, %80’ini Rusya ve
Türkmenistan'dan ithal etmektedir. Ukrayna'nın, her yıl 50-60
milyar m3 civarında doğalgaz ithalatı bulunmaktadır.
Ukrayna’nın, 2001 yılında doğalgaz tüketimi geçen yıla göre %4
azalarak 70,5 milyar m3 olmuştur. Geçen yıla göre doğalgaz
tüketiminin azalmasının nedeni geçen yıla göre daha iyi olan
hava koşulları ve doğalgaz tüketiminin azaltılması amacıyla
alınan bir dizi önlemlerdir.
Petrol ve Doğal
Gaz
Ukrayna zengin
maden yataklarına sahip olsa da petrol, turba gibi mineral yakıt
maddelerine muhtaçtır.
Doğalgaz ihtiyacının karşılanması amacıyla 2001 yılında ithal
edilen toplam 56,9 milyar m3'lük doğalgazın, 17,3 milyar m3'lük
kısmı Türkmenistan'dan, 39,6 milyar m3'lük kısmı ise Rusya'dan
ithal edilmiştir.
Ukrayna 2002 yılı doğalgaz ihtiyacının 34 milyar m3'lük kısmını
Türkmenistan’dan karşılamıştır. Türkmenistan’a olan doğalgaz
borcuna karşılık olarak, çeşitli tanker üretimi, 120 adet
traktör ihracatı, gemi onarımı ve çimento fabrikalarının yeniden
düzenlenmesini yapacaktır. İki ülke arasında Mayıs 2001’de
imzalanan anlaşma gereğince, 2002-2006 döneminde, Türkmenistan
Ukrayna’ya toplam 250 milyar m3' doğalgaz verecektir.
Rusya'da üretilen doğalgazdan, 1999 yılında 119,4 milyar m3'lük,
2000 yılında 112,2 milyar m3'lük, 2001 yılında ise 104,6 milyar
m3'lük kısmı, Ukrayna toprakları üzerinden Avrupa'ya transfer
edilmiştir. Ukrayna üzerinde bulunan gaz transit sisteminde 122
kompresör, 13 yeraltı gaz deposu ve 35.2 bin km boru hattı yer
almakta olup, yıllık gaz transit kapasitesi 170 milyar m3'dür.
Rusya Gazprom şirketinin, Ukrayna’nın doğalgaz borçlarını
ödememesi, Ukrayna toprakları üzerindeki gaz sisteminden illegal
gaz çekilmesi vb. nedenlerle, Ukrayna toprakları üzerindeki
transit geçiş sisteminin yerine, Beyaz Rusya, Polonya ve
Slovakya üzerinden geçecek gaz transit sistemi projesi
bulunmaktadır. 2001 yılı Ekim ayında, Rusya ve Ukrayna arasında
yapılan anlaşma ile 2014 yılına kadar Rus doğalgazının Ukrayna
toprakları üzerinden geçişine ilişkin anlaşma imzalanmıştır.
Ülke gerektiği gibi çalıştırılmayan petrol ve doğal gaz
yataklarına sahiptir. Ukrayna 1999’da sadece 3,8 milyon ton
petrol ve 18 milyar m³ doğal gaz üretmesine rağmen 1999 yılında
5,4 milyar dolar değerinde petrol ve doğal gaz ithal etmiştir.
Rezervlerin büyüklüğü bir zamanlar British Petroleum gibi
firmaların ilgisini çekse de yatırımcılar sektörü kapsayan
düzenli bir yönetimin eksikliğinden ve sektörün yozlaşmasından
dolayı sektöre karşı isteksiz hale gelmişlerdir. Enerji sektörü
2001 yılında toplam çıktının genel olarak %15,5’ini
oluşturmuştur. Yine toplam çıktı içerisindeki petrol ve gaz ile
kömür ürünlerinin payları sırasiyle %8,5 ve % 10,8 oranlarına
karşılık gelmektedir.
İnşaat
Bilhassa 1998
yılında girilen ekonomik resesyon nedeniyle özellikle kamu
sektörünün projelerini yavaşlatmasıyla inşaat sektörü de diğer
tüm sektörler gibi ekonomideki yatırım eksikliklerinden
etkilenmiştir. Resmi sektörün dışında ise şehir varoşlarında
inşaat faaliyetlerinde büyük bir patlama görülmektedir. 1999 ve
2000 yılları beraberinde sağlanan ekonomik canlanma ile birlikte
özellikle inşaat alanında bir sıçrama meydana geldiği
gözlemlenmektedir. Buna göre, Kiev Genel Kent Planı’nın
uygulanmasına ilişkin esaslar kabul edilmiştir ve bu çerçevede
önümüzdeki 10 yıllık dönemde (2002 – 2012) toplam 11 milyon m²’
lik bir konut projesi inşaa edilecektir. Bu proje içerisinde son
derece yüksek prestijli bir rezidans binasının yanı sıra 22
yüksek bloktan oluşan ve çevre düzenlemeleriyle birlikte 92 bin
m²’ lik alana yayılacak site inşaatı gibi yeni döneme özgü
yapıların da yer alması tasarlanmaktadır. Yine aynı proje
içerisinde havaalanından kente geliş yollarının tanzimi, 4 ve 5
yıldızlı oteller, büyük iş merkezleri ve yabancı temsilcilik
ofislerinin yer alacağı “business-center” tipi yapılarla
bunların gerekli alt yapı inşaatları yer almaktadır. İlaveten
batı tarzı büyük alış veriş merkezleri (moll) inşaatları da bu
projenin diğer detaylarını oluşturmaktadır ki bunlardan “Globus”
adı verilen ve 33 000 m²’ lik alana yayılan merkez yakınlarda
2002 yılı başında resmen hizmete girmiştir.
Ulaşım ve
Haberleşme
Ukrayna yaklaşık
1/3’ü elektrikli olan 23 350 km’lik bir demiryolu ağına,
274 300 km karayolu ağına ve 3000 km uçak pistiyle 14
havalimanına sahiptir. Ülkenin ayrıca en önemlileri Odessa,
Herson, Nikolayev ve Sivastapol olan 7 ticari limanı ve 4 400 km
ülke içi su yolu vardır.
Ukrayna 23.350 km'lik bir demiryolu ağına sahip olmasına rağmen
bu alanda modernizasyona ihtiyaç duyulmaktadır. Demiryolu ağının
yaklaşık 8.600 km'lik bölümü elektriklidir. Demiryolu ulaşımı
uzun mesafeli yolcu ve yük taşımacılığı için en ucuz yol
olmasına rağmen bağımsızlık sonrasında sistemin etkinliğinde bir
düşüş olmuştur. Demiryolu ulaşımı, toplam trafiğin yüzde 14'ünü
oluşturmaktadır.
Ukrayna'nın toplam 247.300 km'lik karayolunun 169.964 km'lik
kısmı otoyoldur. Karayolu ağının yalnız yarısı asfaltlanmış
olmasına rağmen bütün trafiğin yüzde 80'ini taşımaktadır.
Ukrayna'nın, Karadeniz ve Azak Denizi ile Danube, Yuzhniy Bug ve
Dnipro nehirlerinde toplam 18 limanı bulunmaktadır. Sevastopol
dışındaki limanlar devlete aittir. Bunlardan en önemlileri
Odessa, İlyichevsk ve Yujniy limanlarıdır. Buna ek olarak
oldukça gelişmiş olan Mykolayiv askeri limanı da sivil kullanım
için hazırlanmaya başlanmıştır. Bütün limanlar eskidir ve
işletme problemleri bulunmaktadır. Yeni yatırımlarla limanların
kapasitelerinin arttırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Yatırımların toplam proje değeri 2,5 milyar dolara
yaklaşmaktadır.
Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında, önceden bütün
uluslararası bağlantılar Moskova üzerinden yapıldığı için,
Ukrayna yeni bir havayolu ağı kurma ihtiyacı ile karşı karşıya
kalmıştır. Devlet havayolu şirketi olan Ukrayna Uluslararası
Havayolları kurulmuştur ve halen yurtdışında 150 şehirle
bağlantılı olarak hizmet vermektedir. Kiev şehir merkezine 10 km
uzaklıkta bulunan Borispol Havaalanı yenilenmiştir. Ukrayna'da
pist uzunluğu 3,047 metreden uzun 14 havaalanı vardır.
Uluslararası uçuşlar Kiev dışında Odessa, Simferepol, Lviv ve
Donetsk'e de yapılmaktadır.
2001 yılında 752,1 milyon ton yük taşınmış, yük taşıma hacmi
demiryolu, karayolu ve nehir yolu ulaştırmasında olan artışlar
nedeniyle %0,8 oranında artmıştır.
Demiryolu ile 313,1 milyon ton yük taşınmış ve taşıma hacmi %5,8
oranında artmıştır. 2001 yılında demiryolu ile taşınan petrol ve
petrol ürünleri 1.4 kat, hububat ve işlenmiş tarım ürünleri
taşıma hacmi %40.7 oranında, kömür transferi %7.7 oranında,
çimento transferi %4.4 oranında, siyah metal %1.7 ve kereste
taşınması %0,8 oranında artmıştır. 2000 yılına kıyasla yük
vagonu başına ortalama verimlilik %19,4 oranında, lokomotif
verimliliği %2,9 oranında artmış; yük vagonu deviri %21,5
oranında artarak 31 saate ulaşmış, transit vagonların boş
bekleme süresi %28,8 oranında artarak 2 saate inmiştir.
Deniz ve nehir ticaret filoları (balıkçılık gemileri dahil) ile
yük taşıma hacmi %3,2 oranında artmış, yurtdışına gönderilen
yüklerde %6,5 oranında artış kaydedilmiştir. Deniz ve nehir
ticaret filoları ile yurtdışına taşınan toplam yük miktarı 15,1
milyon ton olmuştur. Deniz limanlarındaki yük işlem hacminde
%6,8 oranında artış gerçekleşmiş, bu miktarın %15.7’si hizmet
ihracatında, %7.5’i hizmet ithalatında olmuştur. Nehir gemileri
ile yük taşıma hacminde %6,7 ve transit transferlerde %0,4
oranında azalış gerçekleşmiştir. Deniz ve nehirlerde işleyen
gemi sayısı, yabancı bandıralılarda dahil olmak üzere, 10.6 bin
adet olup 2000 yılına göre %2,4 oranında artmıştır.
Kara yolları yük taşıma miktarı 8,2 milyar ton olup, %7,1
oranında artmış
tır.
2001 yılında boru hatları ile yük taşınması hacmi 215,1 milyon
ton olup 2000 yılına göre %1,4 oranında azalmıştır. Ukrayna
üzerinde boru hatları ile transit yük taşıma hacmi (gaz taşımada
%1,8 ve petrol taşımada %13,8 oranında azalış, amonyak
taşınmasında %6,9 ve amonyak transitinde %3,4 oranında artışı
dahil olmak üzere) genel olarak %2,8 oranında azalmıştır.
2001 yılında toplu taşıma araçları ile yaklaşık 3,2 milyar yolcu
taşınmıştır. Yolcu taşıma hacmindeki artış genel olarak % 2,7
oranında gerçekleşmiştir. Yolcu taşımacılığında, Demiryolu ile
2001 yılında 0,5 milyar yolcu taşınmış (2000 yılına kıyasla %0,2
oranında azalmıştır). Kara ulaşım araçları ile (bireysel
taşımalar dahil) 2,7 milyar yolcu taşınmış olup, bu miktar 2000
yılına göre %3,2 oranında artmıştır. Denizyolu taşımacılığı 1,4
kat artmış, havayolu ile 1,2 milyon yolcu taşınmış olup, geçen
yıla göre %5,4 oranında artmıştır.
Sovyet Bloku’nun çoğu yerinde olduğu gibi haberleşme altyapısı
Ukrayna’da da oldukça zayıftır. 1999 yılı itibariyle Ukrayna her
100 kişi için 20 telefon hattına sahiptir; oysa bu rakam batıda
50’dir. Bazı bölgelerde yeni teknoloji ürünleri kullanılsa da
çoğu yerdeki altyapı oldukça eskidir. Fakat tüm bu olumsuz
koşullar ulusal telekom kuruluşu olan Ukrtelekom’un
özelleştirilip tekelciliğine son verilmesiyle son bulabilir.
Ukrtelekom aynı zamanda TeleDanmark, Deutsche Telecom ve PTT
Nederland gibi kuruluşların ortaklığıyla Ukrayna Mobil Telefon
Hizmetleri’ni (UMC) de sağlamaktadır.
2003 yılındaki %19’luk sabit telefon hattı oranı Rusya
Federasyonu ve Romanya ile aynı düzeyi ifade etmektedir. Ancak
çağdaş standartların yakalanması için 10 milyar dolarlık yatırım
gerekmektedir.
Enerji
Kaynakları
Ukrayna
endüstrisinin temelini diğer Sovyet Cumhuriyetlerinden özellikle
Rusya ve Azerbaycan’dan aldığı ucuz petrol ve doğalgaz
kaynakları oluşturur. İthal edilen bu kaynakların fiyatları
dünya pazarlarındaki fiyatlara yaklaşınca tüketimi başka enerji
kaynakları bulmaya çalışarak azaltmaya çalışmıştır. Yine de
Ukrayna Avrupa Birliği ülkelerinin iki katı kadar enerji
harcamaktadır. Birikmiş birçok borç da sektörü oldukça olumsuz
yönde etkilemektedir.
Bu olumsuz durumlar Ukrayna’nın 28 bölgesel distribütörünün ve 4
büyük şirketinin özelleştirilmesinin tamamlanmasıyla
çözümlenmesi beklenmektedir. Ayrıca Ukrayna tüketimi azaltmanın
yanı sıra Rusya’nın kaynak teminindeki tekeline son vermeye
çalışmakta ve bu amaçla Orta Asya ve Kafkas Cumhuriyetleri’yle
ticari ortaklıklar kurmaktadır. Ancak bu ortaklıklarda
Kafkasya-Karadeniz arası petrol boru hattı ve Odessa’da yeni bir
rafineri gibi oluşumlar gerektirmektedir.
Enerji
İstatistikleri
| | |