Tayvan

Genel Ekonomik Durum

1949 yılından bu yana Çin Halk Cumhuriyeti'nden bağımsız bir ülke olarak varlığını sürdüren Tayvan, uygulanan başarılı ekonomik programlar sayesinde mucizevi olarak nitelendirilen bir gelişme göstermiştir. Bugün, hizmetler sektörünün ülke ekonomisi içindeki artan önemi açısından gelişmiş bir ülke olarak değerlendirilen Tayvan, ekonomik büyümesinin hızı açısından da gelişmekte olan ülkeler içinde yer almaktadır. 1949 yılından önce, özellikle şeker ve pirince dayalı tarım temelli bir ekonomiye sahip olan ülke, Kore Savaşı nedeniyle ABD'den gelen büyük miktardaki yardımlar ve yapılan arazi reformları sayesinde elde edilen tarımsal üretim fazlasını, sanayileşme amacıyla kullanmıştır. Böylece 1952-1960 yılları arasında endüstriyel üretim yaklaşık %240 yükselmiş ve sürdürülen ihracata yönelik sanayileşme programları başarı sağlamıştır. Ancak, 1980'li yılların başında dünya piyasalarında rekabete imkan verecek şekilde ucuz, düşük katma değerli ve emek yoğun tüketim mallarının kitle üretiminde zorluklarla karşılaşılmış, bunun üzerine başta elektrikli ürünler ve kimyasallar olmak üzere, sermaye ve teknoloji yoğun endüstrilerde üretime yönelinmiştir. 1990'larda birçok emek-yoğun üretim yapan Tayvan firması, üretim merkezlerini ucuz işgücünün olduğu Çin'e kaydırmıştır.

1980'lerin ortalarından itibaren imalat sektörünün GSYİH içindeki payı 1/2'den 1/3'e düşmüştür. Hizmetler sektörünün payı ise %50'nin altından %65'ler civarına yükselmiştir.

Temel Ekonomik Göstergeler

 

	1999	2000	2001	2002	2003a
GSYİH (milyar ABD$)	287,9	309,4	281,2	281,9	282,5
Reel büyüme(%)	5,4	5,9	-2,2	3,6	3,2
Enflasyon (ort.; %)	0,2	1,3	0,0	-0,2	-0,2
Nüfus (milyon)	22,0	22,2	22,3	22,4	22,6
İhracat (fob, milyar$)	121,1	147,5	122,1	129,9	137,7
İthalat (fob, milyar$)	106,1	133,5	101,9	105,1	115,2
Cari İşlemler dengesi (milyar $)	8,4	8,9	17,9	25,7	23,7
Döviz kuru (ort.,NT$:ABD$)	32,27	31,23	33,81	34,58	34,54

a EIU tahmini
Kaynak: EIU The Economist Intelligence Unit -Taiwan Country Report November 2003

1990 sonrasında ise, Tayvan ekonomisi 1970 ve 1980'li yıllarda olduğu kadar çarpıcı büyüme oranlarına ulaşamasa da, 1996-2000 yılları arasında yılda ortalama %5,8 büyüme sağlamıştır. 2001 yılında ABD ekonomisindeki durgunluk nedeniyle Tayvan ekonomisi %2,2 küçülmüştür. 2002 yılında ekonomi %3,6 büyümüştür ve 2003 yılında da %3,2 büyümesi beklenmektedir.
Projeksiyon Özeti (% değişme)
 

	2002 a	2003 b	2004 c	2005 c
Reel GSYİH Büyümesi	3,6	3,2	5,4	4,8
Enflasyon (ort.)	-0,2	-0,2	0,5	0,9
İşsizlik oranı (%)	5,2	5,0	4,7	4,3
İhracat (fob, milyar ABD$)	129,8	137,7	145,1	155,2
İthalat (fob, milyar ABD$)	105,1	115,2	126,4	138,6
Cari işlemler (milyar ABD$)	25,7	23,7	20,3	18,8
Döviz kuru (ort. NT$:ABD$)	34,58	34,54	34,09	33,21

a Gerçekleşen b EIU tahmini c Öngörü
Kaynak: EIU The Economist Intelligence Unit Taiwan Country Report November 2003


Sektörler

 

GSYİH’nın Sektörel Dağılımı ( 2002 )
SEKTÖRLER	(%)
İmalat sanayi	25,7
Bankacılık, sigorta ve emlakçılık	20,8
Nakliyat, depolama ve haberleşme	7,0
İnşaat sektörü	2,6
Kamu hizmetleri	2,3
Tarım, ormancılık ve balıkçılık	1,9
TOPLAM (diğerleri dahil)	100.0

Kaynak: EIU The Economist Intelligence Unit -Taiwan Country Report November 2003

2002 yılında cari fiyatlarla GSYİH'nin %25,7'sini oluşturan imalat sektörü, Tayvan'ın ekonomik başarısının kaynağıdır. Halen ülke ihracatının çok büyük bir bölümünü bu sektör ürünleri oluşturmakla beraber, sektörün GSYİH'daki payı yavaş yavaş azalıp yerini büyüyen yüksek katma değerli hizmetler sektörüne bırakmaktadır. 1989 yılında GSYİH'nin %34,6'sını imalat sektörü oluşturuyordu. Hizmetler sektörü içerisinde bankacılık, sigorta ve emlakçılık işlemleri 2002 yılında GSYİH'nin %20,8'ini oluşturmaktadır. İmalat sektöründe, son yıllarda elektronik parçaların üretimi artarken bu parçaları içeren tüketim mallarının üretimi düşme eğilimi göstermiştir. Bu durum, aynı zamanda, Tayvan'da yüksek katma değerli mallar üreten endüstrilerin gelişmekte olduğunun bir göstergesidir.

Tayvan'ın imalat sektöründe, bilgisayar ve enformasyon teknolojisi, otomotiv ve petrokimyasallar ön plana çıkmaktadır. Ülke, dünya bilgisayar donanımlarının 1/5'ini üretmekte ve bu alanda dünyada Japonya ve ABD'nin arkasından gelmektedir. Ayrıca Tayvan artık geleneksel olarak sürdürdüğü yabancı firma markalarına parça sağlama uygulamasını terketmeye başlamış, bunun yerine kendi adı ve markası ile bilgisayar sistemleri üretme yolunda atılımlar yapmıştır. Ülkede özellikle cep bilgisayarı, PC, ve CD-Rom üretimi önemli düzeydedir. Günümüzde bilgisayar parçası üretiminde yaklaşık bir düzine kategoride Tayvan dünya lideridir (Anakartlarda %70, tarayıcılarda %92,5, bilgisayar kasalarında %77 ve güç kaynaklarında %74). Ayrıca dünya dizüstü bilgisayar üretiminde %50, masaüstü bilgisayar üretiminde de yaklaşık %20'lik bir paya sahiptir.

Petrokimyasalların üretimi de, özellikle polietilen ve propilen ihracatı sayesinde 1990'lı yıllarda artmıştır. Hükümet petrokimyasal sanayini stratejik sektör olarak belirlemiştir. Kimyasal ürünler sanayi üretimi 1993-2002 yılları arasında yıllık ortalama %8 büyümüştür.

1950'li yıllarda ihracatın başlıca kaynağı olan tarım sektörü, 1990'larda Tayvan için önemini yitirmiştir. 1960 yılında GSYİH'nin %28,5'ini oluşturan tarım sektörünün payı, 2002 yılında %1,9'a düşmüştür. Toplam işgücünün yaklaşık %8'i bu sektörde çalışmaktadır. Bununla birlikte, ülke gıda bakımından kendi kendine yeterlidir. Ormancılık ve balıkçılık ise, önemini giderek yitirmektedir.

1989 yılına kadar süren bir yükselişin ardından, inşaat sektörü özellikle sermaye yetersizliği nedeniyle önemli sorunlar yaşamaktadır. 2002 yılında GSYİH'nin %2,6'sını oluşturan sektörde istihdam da düşmektedir.
Nüfus ve Doğal Kaynaklar

2002 sonunda 22,4 milyon kişiye ulaşan Tayvan nüfusu, km2 başına ortalama 622 kişi ile, dünyada nüfus yoğunluğu en yüksek olan ülkelerden birisidir. Yıllık nüfus artış hızı 1960 yılında %3,5 düzeyinden 1970 yılında %2,4'e ve 1980 yılında %1,9'a düşmüştür. 1991 yılından beri yıllık nüfus artış hızı %1'in altında kalmıştır.
Nüfus ve İşgücü, 2002 sonu(000)

Nüfus 22 521

0-14 yaş 4 591
15-64 yaş 15 890
65 yaş ve üstü 2 032

İşgücü (a) 10 002
Çalışan 9 480
İşsiz 522
İşsizlik oranı %5,2

a: 15 yaş ve üstü

Kaynak: EIU The Economist Intelligence Unit-Taiwan Country Profile 2003/2004

1960'lı yıllarda Tayvan'ın gelişmeye başlamasıyla birlikte bir çok kalifiye çalışan ABD gibi gelişmiş sanayi ülkelerine göç etmiştir. 1980 ve 1990'lı yıllarda Tayvan'ın özellikle yüksek teknoloji sektöründe cazip iş fırsatları sunması neticesinde bu beyin göçü tersine çevrilmiştir. Buna karşın son yıllarda yeni bir göç dalgası ortaya çıkmıştır. Tayvanlılar giderek artan bir oranda adayı terkederek Çin'e çalışmaya gitmektedirler. Resmi olmayan tahminlere göre 2002 yılında sadece Şangay çevresinde 400000 Tayvanlı yaşamaktadır. Hong Kong'un kuzeyindeki Guangdong eyaletinde de çok miktarda Tayvanlı yaşamaktadır.

Ülkenin en önemli kentleri Taipei, Kaohsiung, Taichung, Tainan ve Keelung'dur. Adanın kuzeyinde yer alan Taipei, politika, finans ve ticaret merkezidir. Kaohsiung ise, önde gelen sanayi kentlerinden biri olmanın yanısıra, dünyanın en modern ve işlek limanlarından birine sahiptir.

Toplam yüzölçümünün sadece ¼'ü ekime elverişli olan Tayvan'da, su dışındaki doğal kaynaklar oldukça sınırlıdır. Doğu sahillerinde önemli miktarda mermer ve dolomit bulunurken az miktarda da altın, bakır, petrol, doğal gaz ve kömür razervleri vardır; ancak bunların hiçbiri yurtiçi ihtiyacı karşılamaya yeterli değildir. Ayrıca ülke içi petrol, doğal gaz ve kömür rezervlerini işletmek ekonomik değildir.
Altyapı

Ulaşım: 1991-1996 6 Yıllık Ulusal Kalkınma Planı dahilinde hükümet, Tayvan'ın ulaşım ve haberleşme altyapısını yenileyip geliştirmeyi amaçlamıştır, ancak finansman güçlükleri, pek çok projeye engel teşkil etmiştir. Bununla birlikte, ülkede ciddi bir ulaşım sıkıntısı yoktur.

Son 10 yılda, firmaların taşımacılık için karayolunu tercih etmeleri nedeniyle demiryolu ile taşınan yük oranı azalmıştır. Ülkenin başlıca 4 limanı olan Kaohsiung, Keelung, Hwalien ve Taichung içinde Kaohsiung en önemlisidir. Toplam kargonun yarısından fazlası bu limandandır. 1998'de liman işlemlerinin özelleştirilmesinden sonra verimlilik önemli ölçüde artmıştır. Bu güney limanı Hong Kong ve Singapur'dan sonra dünyada üçüncü büyük konteyner limanı haline gelmiştir. Ülkede Chiang Kai-shek International ve Kaohsiung havaalanları uluslararasıdır. Chiang Kai-shek Havaalanı'nın 2. Terminali 2000 yılı Temmuzunda açılmıştır. Yılda 17 milyon kişilik kapasiteye ulaşan bu havaalanına üçüncü bir terminal yapımı da düşünülmektedir.

Haberleşme: Mart 2000'de sabit telefon sistemi hizmetinde tekeli kaldırmış ve yeni firmaların bu alana girmesine olanak sağlamıştır. Mobil telefon sistemi de ülkede en hızlı büyüyen alanların başında gelir. Artan rekabet ve düşük fiyatlar neticesinde 1997'de %6,7 olan kullanma oranından Aralık 2002'de %106,2'ye yükselmiştir. Ülkede internet abonelerinin sayısı da 7,5 milyonu geçmiştir. Ayrıca üçüncü nesil mobil telefon sisteminin de kullanıma sunulması planlanmıştır. Eğer Tayvan bu projesini zamanında gerçekleştirebilirse bölgede 3. nesil sistemi kuran ilklerden biri olacaktır.

Enerji: Tayvan, enerji ihtiyacı açısından neredeyse tamamen ithalata bağımlıdır. En önemli enerji kaynakları ham petrol, kömür ve nükleer enerjidir. Doğal gazın önemi ise artmaktadır. Hidroelektrik, toplam enerji kullanımına katılan tek önemli yurtiçi kaynaktır.

Elektrik enerjisinin neredeyse tamamı, hükümete ait olan "Taiwan Power" tarafından üretilir. Ancak hükümet, elektrik üretimi üzerindeki tekelini sona erdirmek üzere çalışmalar yapmaktadır. Amaç, tesis edilmiş elektrik enerji kapasitesini yükseltmek ve Taiwan Power'ı özelleştirmektir. 1996'da kabul edilen bir plana göre 1997 ve 2002 yılları arasında 11 özel şirkete enerji santrali kurma izni verilmiştir. Dördüncü nükleer santral de planlananlar arasındadır.

Ekonomide Liberalizasyon Çalışmaları

Küçük ve orta ölçekli işletmelerin başarılı olmasını sağlayacak koşulları yaratmak üzere Tayvan hükümeti, politikalarını özellikle 3 konu üzerinde yoğunlaştırmıştır. Bunlar; yeni işletmelerin kurulmasını teşvik etmek, altyapıyı geliştirmek ve bebek endüstrileri korumaktır. Bu yönde ilk önemli adım, yatırımları teşvik amacıyla, yeni kurulan firmalara vergi indirimi sağlanması olmuştur. İhracatı arttırmak için de hükümet, 1960'lı yılların ortasında Kaohsiung'da dünyanın, ilk ihracat serbest bölgesini (export processing zone) açmıştır. Yine aynı amaçlarla, 1970 ve 1980'li yıllarda yoğun altyapı yatırımları yapılmıştır.

1990 yılında hükümet, Tayvan'ı çok uluslu faaliyetler için bir "Asya-Pasifik Bölgesel Harekatlar Merkezi" (Asia-Pasific Regional Operations Center-APROC) haline getirmeyi planladığını açıklamıştır. Başlangıç itibarıyla APROC, Tayvan'ı imalat, telekomünikasyon, hava ve deniz taşımacılığı, finansal hizmetler ve medya alanlarında bölgesel bir merkez haline getirmeyi amaçlamıştır. Ancak bu plan çok eleştirilmiş ve 1997 yılının ikinci çeyreğinde hükümet, öncelikle ülkenin imalat ve telekom alanlarında sahip olduğu çekiciliğinin arttırılması konusunda yoğunlaşılacağını açıklamak durumunda kalmıştır.

Tayvan hükümeti, geleneksel olarak çokuluslu yabancı şirketlerin Tayvan'daki doğrudan yatırımları üzerinde sıkı kontrol uygulamış ve ancak stratejik açıdan yararlı olan ve yüksek teknoloji transferi vaadeden şirketleri teşvik etmiştir. Bu korumacı eğilim, enerji gibi bazı sektörlerde sürmekle beraber, bazı telekom sektörlerine yabancı yatırımcıların girişi 1996 yılı ortalarından bu yana kolaylaştırılmıştır.

Tayvan'ı ekonomik liberalizasyonunu hızlandırması yönünde zorlayan önemli bir neden de, ülkenin Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) yapmış olduğu üyelik başvurusudur. DTÖ'ye üye olmak için gerekli koşulları karşılamak üzere bazı sektörlere giriş serbestleştirilmiştir. 1994 yılından bu yana, yabancı portföy yatırımcıları için ülke piyasasına giriş çok kolaylaşmış ve 1997 yılının Mart ayında da emlak sektörü yabancılara açılmıştır. 1999'da yabancı yatırımcıların Tayvan'daki azami ortaklık payları oranı %50'ye çıkarılmış, DTÖ'ye girişten sonra bu sınırlamanın da kalkacağı belirtilmiştir. 2002 yılı Ocak ayında Tayvan'ın DTÖ üyeliğine kabul edilmesi neticesinde ekonominin dış rekabete açılması hızlandırılmıştır.

Aralık 1996 tarihinde gerçekleştirilen "Ulusal Kalkınma Konferansı" sonunda, özelleştirilmeye hız verilmesi ve 2002 yılına kadar devletin elinde bulunan önemli şirketlerin satılması kararlaştırılmıştır. Ancak patlak veren Asya Krizi'nin ardından, Merkez Bankası, Tayvan'ın mali liberalizasyon çalışmalarının yavaşlatılacağını açıklamıştır. Buna rağmen 1989-1999 yılları arasında özelleştirmeden 382 milyar NT$ (12,3 milyar US$) gelir sağlanmıştır. Devletin elindeki üç büyük girişim (Chunghwa Telecom, China Petroleum ve Taiwan Power) özellikle özelleştirmenin lokomotifi durumundadır. En büyük devlet kuruluşu olan Chunghwa Telecom'un 2000 yılında %16'lık bölümünün satışı planlanmış ama yalnızca %4'lük bir pay satılabilmiştir.

kaynak: www.igeme.gov.tr