Sudan Cumhuriyeti

Genel Ekonomik Durum

Osmanlı egemenliği sonrası Sudan, 20. yüzyıla İngiliz-Mısır iki devlet ortaklıklı bir yönetim altında girmiştir. Yeni bir ülke olarak Sudan bağımsızlığını 1 Ocak 1956 tarihinde kazanmıştır, ancak siyasi sürtüşmeler ve ekonomik durum genel iyimserliği ortadan kaldırmaya başlamıştır.Bağımsızlık sonrası ülke darbelere maruz kalmıştır. Bağımsızlık sonrası Sudan’ın güney bölgesinde sürekli sorunlar yaşanmıştır.

Sudan, yıllar içinde komşusu ülkelerle olan ihtilaflarını büyük ölçüde çözüme kavuşturmuştur. Öte yandan, Sudan maruz kaldığı ayrılıkçı Güney Hareketiyle son yıllarda barış görüşmelerine yeniden başlamıştır. Güney sorunu hususunda son olarak, Temmuz 2002’de Amerika ve diğer Batılı ülkelerin de araya girmesiyle alınan bir kararla 2008 yılında oto yönetim konusunda bir referandum yapılması kararlaştırılmıştır.

Sudan’ın maruz kalmış olduğu Amerikan ambargosu 2000 yılında askıya alınmıştır. Ayrıca, Sudan’a karşı Birleşmiş Milletlerin uyguladığı müeyyidelerin 28 Eylül 2001 tarihi itibariyle kaldırmıştır. Geçmiş yıllarda BM müeyyideleri sonucunda uluslararası kredi imkanlarından yoksun olan Sudan, ileriki yıllarda yeni ve ucuz kredi imkanlarına ulaşma konusunda daha da rahatlayacaktır. Sözkonusu gelişmeler Sudan’ın uluslararası ticari ve ekonomik ilişkilerinin gelişmesini hızlandıracaktır.

Sudan özel bir konuma sahiptir. Afrika’nın ortasında yeralmakta ve güneyi ve kuzeyi, doğusu ve batısı arasında bir köprü görevi bulunmaktadır. Sudan’a komşu olan Etiyopya, Çad ve Orta Afrika Cumhuriyeti ülkelerinin denize kıyısı olmaması Sudan’ı avantajlı konuma getirmektedir. Etiyopya Hükümeti taşımacılık için Sudan Hükümeti ile anlaşmaya varmış ve Port Sudan Limanını kullanmaya başlamıştır.

Doğu ve Güney Afrika Ülkeleri Ortak Pazarı (COMESA) üyesi olan Sudan üye ülkeler içinde en büyük yüzölçümüne, beşeri kaynağa ve doğal kaynaklara sahip bir ülke durumundadır. Afrika’nın en büyük yüzölçümüne sahip devleti olan Sudan’da son yıllarda büyük ticari ve ekonomik gelişmeler olmaktadır. Yaklaşık 32.5 milyon nüfusa sahip olan Sudan ekonomisindeki son yıllardaki büyüme hızı Çin’den sonraki kaydedilen en yüksek büyüme hızıdır. Önümüzdeki yıllarda da yüksek büyüme hızının devam edeceği tahmin edilmektedir.

Yaklaşık 32 milyon nüfusa sahip olan Sudan’ın 2001 yılında GSYİH’si 12,1 milyar dolardır. 2001 yılında Sudan’da kişi başına GSYİH 442 Dolar olarak gerçekleşmiştir.

GSMH’nın sektörel dağılımına baktığımızda, tarım:%43, sanayi:%17 ve hizmetler: %40 şeklindedir. İşgücünün sektörel dağılımı ise, tarım %80, sanayi ve hizmetler %7, ve kamu %13 oranındadır. İşsizlik oranı %18,7’dir.

1990’lı yılların sonlarında arama ve çıkarma faaliyetleri sonucunda Sudan’da önemli ölçüde petrol ve doğal gaz rezervleri olduğu ortaya çıkmıştır. Petrol ihracatından önemli gelir elde eden Sudan’ın ekonomik performansı, üçüncü ülke firmalarının bu ülkeye yönelmesi sonucunu doğurmuştur.

Her geçen gün artan petrol arama ve çıkarma faaliyetleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan petrol gelirlerine paralel olarak ülkedeki altyapı ve üstyapı projelerini gerçekleştirilmesine yönelik önemli yatırımlar bulunmaktadır. Özellikle, enerji, yol, baraj, demiryolu, telekomünikasyon, konut ve idare binaları başta olmak üzere bir çok alanda projeler mevcuttur.

SUDAN ENERJİ SEKTÖRÜ

Petrol

Sudan’da petrol üretimi 1960’lı yıllarda off-shore (Kızıldeniz) alanlarda başlatılmıştır. Ancak bu üretim çok cüzi bir düzeyde kalmıştır. Özellikle 1990’lı yıllarda Çin, Malezya, Kanada firmalarının Sudan’da petrol arama faaliyetleri sonucu ülkede önemli miktarda petrol rezervleri olduğu ortaya çıkmıştır.

1999 yılında Bentui-Suakin (ülkenin orta güney bölgesinden-Port Sudan’a kadar uzanmaktadır) petrol boru hattının da tamamlanması ile, Sudan 1999 yılından itibaren ham petrol ihraç etmeye başlamıştır. Öte yandan Sudan önümüzdeki dönemde petrol boru hattını Etiyopya ve Eritre’ye uzatmayı planlamanın yanı sıra çevre ülkelerin petrol gereksinimlerini karşılamayı yönelik çalışmalar yapmaktadır.

Ülkedeki 2001 yılı itibarıyla bilinen rezervler 262,1 milyon varildir. Ancak toplam rezervlerin bunun çok ötesinde olduğu tahmin edilmektedir.

Ham petrol üretimi ise, Ocak 2001 yılı itibarıyla 209.000 varil/gün’dür. Üretimin 2002 yılında 245.000 varil/gün’e çıktığı, 2003 yılında 290.000 varil/gün’e, 2005 yılında da 450.000 varil/gün’e çıkacağı tahmin edilmektedir.

Haziran 2000 yılında Hartum’un 30 mil kuzeyindeki Jayli bölgesinde yeralan günlük 50.000 Varil kapasiteli Hartum Petrol Rafinerisi’nin kurulması ile ülke bu yıldan itibaren jet yakıtı hariç olmak üzere ülke ihtiyacı olan tüm petrol ürünlerini üretmeye hatta ihraç etmeye başlamıştır. Sudan Hükümeti bu rafinerinin kurulması ile yıllık yaklaşık 100 milyon dolarlık bir tasarruf sağlamıştır.

Sudan’da iki rafineri daha bulunmaktadır. Port Sudan rafinerisinin kapasitesi 21.700 varil/gün’dür. Bu rafinerinin kapasitesinin %70 artırılması konusunda planlamalar vardır. Sudan’ın güneyinde yeralan diğer rafinerinin kapasitesi ise günlük 10.000 Varildir.

Sudan’ın önümüzdeki dönemde petrol üretiminin artması ile özellikle bölgesindeki petrol ürünleri talebini karşılamak üzere yeni petrol rafinerilerine ve mevcutların kapasitelerinin artırılmasına gereksinimi olması beklenmektedir.

Sudan bu gelişmeler çerçevesinde OPEC’e gözlemci üye olarak alınmıştır. Sudan’ın ilerde OPEC üyesi olması beklenmektedir.

Elektrik

Sudan ekonomisi daha çok hidroelektrik üretimine bağlıdır. Roseires Barajındaki elektrik üretimi 25 mw’tır, Mavi Nil üstündeki Sennar Barajı 15 mW bir kapasiteye sahiptir, ve Kasala yakınındaki Atbara nehri üzerindeki Khashm al-Girba barajı ise en fazla 12 mw elekrik üretebilmektedir.

Sudan’ın toplam elektrik üretim kapasitesi 2000 yılı itibariyle 1.97 kWh’tir.Bununla beraber, nehirlerin taşımış olduğu sedimentler ve mevsimsel olarak değişen su akış hızı gibi nedenlerle elektrik üretim rakamları etkilenmektedir. Yağışlı mevsimde alüvyonlu toprak yığılmasından ötürü Roseires barajında üretim durma noktasına gelmektedir. Bu dönemlerde elektrik Hartum yakınlarındaki termal güç istasyonları vasıtasıyla sağlanmaktadır. Bu istasyonlardaki kapasite en fazla 150 mW olduğu için sık sık elektrik kısıtlamaları yaşanmaktadır.

Elektrik üretim kapasitesini artırmak amacıyla yurtiçi ve yurtdışı özel sektör finansmanı ile bazı projeler bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi Hartum’un kuzeyinde bulunan ve Harbin Power Engineering Company adlı Çin menşeli firma tarafından inşa edilen Al-Jeili rafinerisi yakınlarında bulunan 220 mW gücündeki gaz türbinli güç istasyonu projesidir.

Öte yandan, en büyük proje, Hartum’un kuzeyinde bulunan ve 1250 mW gücündeki Merowe hidroelektrik güç istasyonunun inşasıdır. Tahminler projenin 6-7 yılda tamamlanacağı ve 1 milyar dolara mal olacağı şeklindedir.

Birçok Körfez ülkesi Arap fonları bu projenin 600 milyon dolarlık kısmının finansmanı hususunda anlaşma imzalamış bulunmaktadırlar. Mali açıklara rağmen, Sudan Hükümeti ihaleye katılacak firmaların ön yeterliliklerini değerlendirmek üzere bir müşavir firma tayin etmiştir. Bu projenin tamamlanması ile ülkedeki elektrik kapasitesi 2 mislinden fazla artmış olacaktır. Öte yandan, bu projenin başarılı bir şekilde yürütülebilmesi için ülkenin güç aktarım hatlarının verimli bir şekilde oluşturulması ve istasyonlar arası şebekenin oluşturulması gerekmektedir.

Ulaştırma

Sudan’ın yol altyapısı son derece yetersizdir. 1995 yılı itibariyle 3160 km ana yol ve 739 km tali yol bulunmaktaydı. Yolların oldukça önemli bir kısmı asfaltsızdır. Burada tek istisna olan 1980 yılında tamamlanan Port Sudan ve Hartum arasındaki 1186 km’lik karayoludur. Birçok yeni yol yapılmakta olup bunların finansmanı hibeler ya da kredi şeklinde İslam Kalkınma Bankası ve Arap Para Fonu tarafından sağlanmaktadır. Bu yollara Hartum’un kuzeyi ve güneyini bağlayan bağlantı yolları ve petrol üretim bölgelerine olan yeni yollar da dahildir.

2001 yılında, Etiyopya ve Sudan arasındaki diplomatik ilişkilerin düzelmesi ile Etiyopya ve Sudan arasındaki yollar da yenileştirilmiştir. Bunların yanısıra, Atbara’yı Port Sudan’a bağlayacak yeni bir otoyolun yapılması planlanmaktadır. Bu yolun yapılması ile Port Sudan ve Hartum arasındaki yolu aşma zamanı oldukça kısalacaktır. Sudan Hükümeti, bu yolun inşaası için 110 milyon Dolarlık finansman sağlama hususunda Kuveyt Fonu ile anlaşmış bulunmaktadır.

Sudan’ın eski ve köhnemiş demiryolları hattı tek hat ve dar aks aralığı şeklindedir. Ana hat, Vadi Halfa-Hartum-El Obeid hattıdır. Toplam demiryolları hatlarının %25’inin hizmet dışı olduğu tahmin edilmektedir.

Sudan hükümeti demiryollarının rehabilitasyonu konusunda bir çalışma başlatmakla birlikte ileriki yıllarda yapılacak olan özelleştirme programının içinde Sudan Demiryolları İdaresi de olacaktır. Demiryollarına dair en büyük proje Etiyopya ve Sudan Hükümetlerinin teklif ettikleri 2200 km uzunluğunda ve 1,5 milyar dolar maliyetli Port Sudan- Addis Ababa demiryolu projesidir.
kaynak: www.igeme.gov.tr