Global Ihracat Hizmetleri Ülke Pazar Araştırmaları

Dünyanın en eski medeniyetlerine ev sahipliği yapmış olan Aşağı Mezopotamya bölgesinde kurulmuş olan Irak Cumhuriyeti, Osmanlı idaresinden sonra İngiliz manda yönetimi altına girmiş ve 1932 yılında da bağımsızlığına kavuşmuştur. 1958 yılında ülkede cumhuriyet ilan edilmiştir. Irak, 1979 yılından beri Saddam Hüseyin önderliğinde BAAS Partisi tarafından idare edilmektedir.

Saddam Hüseyin’in iktidarı ele geçirmesinden sonra Irak, 1980-88 yılları arasında İran’la savaşmış, 1990 yılının Ağustos ayında ise Kuveyt’i işgal etmiştir. Bu işgal Birleşmiş Milletler tarafından çok sert bir şekilde karşılanmış ve ABD önderliğinde Ocak-Şubat 1991 tarihinde gerçekleştirilen müdahale ile Irak Kuveyt’ten çekilmek zorunda bırakılmıştır. Ayrıca, 661 sayılı BM Güvenlik Konseyi kararıyla bu ülkeye ambargo uygulanmaya başlanmıştır. 1997 yılında yürürlüğe giren “BM Petrol Karşılığı Gıda, İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programı (MOU)” kapsamında uygulanmakta olan bu ambargo halen sürdürülmektedir.

Irak ekonomisi petrole dayanmaktadır. Ülkenin döviz gelirlerinin yüzde 95’i petrolden sağlanmaktadır. Petrolden elde edilen gelirler 1980’li yıllarda savaş harcamalarının finansmanı için kullanılmıştır. İran ile yapılan savaşın Irak ekonomisine faturası 100 milyar dolar civarında olmuştur. 1988 yılında savaş sona erdiği zaman petrol gelirleri ülkenin yeniden imarı için önemli bir kaynak konumuna gelmişken, Kuveyt’in işgal edilmesi sonrasında BM müdahalesi ve ambargo kararı Irak ekonomisini felç etmiştir. Savaş ortamı Irak’ın savunma harcamalarını artırmıştır. Askeri harcamaların milli gelire oranı 1991 yılında yüzde 75’e kadar yükselmiştir. Savaş yılları boyunca, Irak savunma harcamalarını karşılamak için yoğun bir şekilde dış borçlanmaya gitmiştir. Ülkenin dış borç stoku 2001 yılı itibariyle 62 milyar dolar civarındadır.

Irak ekonomisi uygulanan ambargonun 1997 yılında BM Petrol Karşılığı Gıda, İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programı (MOU) kapsamında hafifletilmesi sayesinde hızlı bir büyüme sürecine girmiştir. Sağlıklı verilere ulaşılamamakla birlikte, GSMH’nın 1999 yılında yüzde 18, 2000 yılında yüzde 4 büyüdüğü ve 2001 yılında da yüzde 6 küçüldüğü tahmin edilmektedir. Bu gelişmeler sonucunda, GSYİH’nın 2000 yılında 31,8 milyar dolara ulaşması ve 2001 yılında da yüzde 6 oranında daralarak 28,5 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

Irak ekonomisindeki büyümeye paralel olarak enflasyon oranı da istikrarlı bir şekilde düşmektedir. 1998 yılında yüzde 90 olan enflasyon oranı, 1999 yılında yüzde 80’e, 2000 yılında yüzde 70’e ve 2001 yılında ise yüzde 60 ‘a düştüğü tahmin edilmektedir. Serbest piyasa döviz kurlarında istikrar sağlandığı ve halkın alım gücünün arttığı gözlemlenmektedir.

Ekonomide yaşanan diğer bir olumlu gelişme ise özel sektörün giderek daha aktif hale gelmesidir. 2000 yılı başlarında, Devlet Başkanı, özel sektör firmalarının, sanayi yatırımları yapmaları için teşvik edilmesi talimatını vermiştir. Bu gelişmeler, uzun yıllardır sosyalist ekonomik politikalar uygulayan ve sanayi tesislerinin çok büyük bölümünün kamuya ait olduğu Irak'ta daha liberal bir ekonomik yapıya geçiş çabaları olarak görülmektedir.
SANAYİ

Irak’ta petrol, kimya, tekstil, inşaat malzemeleri ve işlenmiş gıda sanayii bulunmaktadır. Körfez krizi sonrası sanayi tesisleri büyük ölçüde zarar görmüştür. Petro-kimya, rafineri, tarım makinaları, kimya, demir-çelik, gıda, ilaç, elektrikli, makina, inşaat malzemeleri ve tekstil başta olmak üzere sanayi tesisleri, yedek parça, yarı mamul ve hammadde sağlanamaması nedeniyle çok düşük kapasitelerle çalıştırılabilmektedir.

Bu tesislerin bir kısmı hammadde sıkıntısı nedeniyle kapatılmıştır. Tesislerin yeniden açılması ve işletilmesi için, BM Petrol Karşılığı Gıda, İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programı (MOU) sonrası, giderek daha çok kaynak ayrılmaktadır. Sanayi tesislerinin çok büyük bir bölümünün kamuya ait olduğu Irak’ta, son yıllarda özel sektörün de sanayi yatırımı yapması yönetim tarafından teşvik edilmektedir.
ENERJİ

Elektrik

Körfez Savaşı sırasında Irak’ın elektrik şebekesinin yüzde 90’ı yok edilmiştir. 20 adet olan güç istasyonlarının yaklaşık yüzde 85’i ya yok edilmiş ya da ağır hasara uğratılmıştır. 1992 yılı başlarında şebekenin yüzde 75’i tekrar işler hale getirilmiştir. 1998 yılı rakamlarına göre Irak 28,4 milyar kWh elektrik üretmiştir. Aynı yılın tüketimi ise 26,4 milyar kWh olarak gerçekleşmiştir. 1997 yılı tahmini rakamlara göre enerjinin yüzde 57,4’ü ulaşımda, yüzde 33,5’i sanayide, yüzde 9,1’i de konutlarda kullanılmıştır. 1999 yılı sonu itibariyle Irak'ın kurulu gücünün 5000 MW civarında olduğu tahmin edilmektedir. Irak Elektrik İdaresi Çinli, İsviçreli, Fransız ve Rus şirketlerle 3.000 Mega Watt (MW) kapasiteye sahip elektrik üretim istasyonları inşa etmek üzere sözleşmeler yapmıştır.
Petrol

Irak 112 milyar varil petrol rezervi ile Suudi Arabistan’dan sonra ispatlanmış en büyük petrol rezervine sahiptir. Kuveyt’in işgal yılı olan 1990 yılında petrol üretimi günlük 300 bin varile kadar düşmüştür. Üretim 1997 yılında BM Petrol Karşılığı Gıda, İlaç ve İnsani İhtiyaç Maddeleri Programının (MOU) yürürlüğe girmesiyle birlikte artmaya başlamış ve 1998 yılında günlük 2,11 milyon varile, 1999 yılında 2,52 milyon varile yükselmiştir. 2000 yılının sonunda petrol üretiminin 2,56 milyon varile ulaşması beklenmektedir. Üretimin 450-500 bin varili günlük iç tüketime gitmektedir. Petrol üretim kapasitesinin, ülkeye uygulanan ambargonun tamamen kalkmasından itibaren 4 ile 7 yıl arasında günlük 6 milyon varile çıkarılması planlanmaktadır. 1999 yılında 2 milyon varil /gün ve 2000 yılında ise 2 ,1 milyon varil /gün petrol ihracatı gerçekleştirilmiştir. BM Kararları dışında da ihracat yapılmaktadır. Sözkonusu Kararlar dışında Ürdün'e karayolu üzerinden 100 bin varil/gün, Suriye'ye 30-40 bin varil/gün ve Basra Denizinden 50-60 bin varil/gün Petrol ihracatı gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir.
Doğalgaz

Irak sahip olduğu doğal gaz rezervi ile dünyada onuncu sırada gelmektedir. Irak 3,1 trilyon kübik feet doğal gaz rezervine sahiptir. Fakat aylık olarak ancak 300 milyon kübik feet doğal gaz üretiminde bulunmaktadır. Irak yönetimi, Birleşmiş Milletlerin ambargoyu kaldırmasından itibaren üretimi artırmayı ve ihtiyaç fazlasını ihraç etmeyi planlamaktadır. 1997 yılında Irak, 4,2 milyar dolar tutarındaki doğal gaz projelerine yatırım yapmak üzere uluslararası şirketlere davette bulunmuştur. Bu şirketler genellikle Irak’a uygulanmakta olan yaptırımların kaldırılması yönünde çabalarda bulunan Fransa, Çin ve Rusya Federasyonu gibi ülkelere mensuptur. Yönetimin tavrı bu şirketlerin imtiyazlar yoluyla ödüllendirilmesi şeklindedir. Türkiye ile Irak arasında 1997 Mayıs ayında Mansuriye sahasının geliştirilmesi ve çıkarılacak doğal gazın bir boru hattıyla Türkiye'ye naklini öngören bir protokol imzalanmıştır.
TARIM

Orta Doğu Ülkelerine göre önemli bir tarımsal potansiyeli olan Irak’ın topraklarının yüzde 12’si ekilebilir arazi durumundadır. Bu topraklarda buğday, arpa, pirinç, pamuk, hurma ve çeşitli sebze üretimi yapılmaktadır. Uygulanan ambargo nedeniyle, tarım üretiminde hayati öneme haiz gübre, tarımsal ilaçlar ve çeşitli tarım aletleri ithalatı gerçekleştirilemediği için, üretim olumsuz etkilenmektedir. Bu nedenle buğday, un, kuru gıdalar, yağ, çay ve pirinç gibi temel gıda ihtiyacının büyük bir bölümü ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Ülke topraklarının yüzde 9’u mera konumundadır. Meralarda sığır ve koyun besiciliği de yapılmaktadır.

BMGK’nın 1 Mart ve 29 Mart 2000 tarihli kararlarının eklerini teşkil eden “gıda sektörü”,”eğitim malzeme ve techizatı”, “tarım sektörü” ve “sağlık sektörü”, başlıklı listelerde yer alan çok sayıdaki ürünün Irak’a ihracatı için bugüne kadar uygulanan BMYK’dan onay alma zorunluluğu kaldırılmıştır. MOU kapsamında gıda sektörünün rehabilitasyonu amacıyla ayrılan kaynakda artırılmıştır.
ULAŞIM

Irak oldukça gelişmiş ulaşım ağına sahiptir. Karayolu uzunluğu yaklaşık 45.550 km civarındadır. Otoyol ve çift yol olmak üzere çok iyi bir karayolu altyapısına sahiptir. Ülkenin 2.032 km demiryolu ağı vardır. Demiryollarının gerekli bakım ve onarımı yapılamadığı için verimli olarak kullanılamamaktadır. Ülkeye denizyolu ile ulaşım için üç liman bulunmaktadır. Havaalanı sayısının ise yaklaşık 113 tane olduğu tahmin edilmektedir. Ham petrol için 4.350 km, petrol ürünleri için 725 km ve doğal gaz için de 1.360 km boru hattı bulunmaktadır.