Brezilya

Genel Ekonomik Durum

Temel Ekonomik Göstergeler
 

	2000	2001	2002	2003	2004b
GSYİH (Milyar $)	601,7	510	460,8	505,5	603,8
GSYİH büyüme hızı (%)	4,3	1,3	1,9	0,5	5,0
Ortalama tüketici fiyat enflasyonu (%)	7	6,8	8,5	14,7	6,5
Nüfus (Milyon)	170,1	172,4b	174,6b	176,9b	179,1b
Mal İhracatı (Fob, milyon $)	55 086	58 223	60 362	73 083	94 948
Mal İthalatı (Fob, milyon $)	55 783	55 572	47 199	48 268	63 529
Cari İşlem Dengesi (Milyon $)	24 224	23 215	7 676	4 040	5 638
Döviz rezervleri (Altın hariç, milyon $)	32 488	35 739	37 684	49 111	52 599
Toplam Dış Borç (Milyar $)	238,8	226,4	227,9	230,7b	220,8
Borç-servis oranı (%)	93,2	75,2	68,6	70,7b	50,3
Döviz Kuru (Ortalama, R:US$)	1,83	2,35	2,92	3,08	2,94

a: Gerçekleşen, b: E.I.U tahmini
Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Report, Aralık 2004

Brezilya zaman zaman karşı karşıya kaldığı ekonomik kriz ve sorunlara rağmen ekonomik açıdan ciddi bir potansiyele sahiptir. Kapsamlı özelleştirme programı sayesinde, en fazla yabancı sermaye yatırımı çeken ülkeler arasında ilk on sırada yer almakta olup, 2050 yılında Rusya, Hindistan ve Çin ile birlikte en büyük ekonomiler arasında yer alacağı tahmin edilmektedir.

Brezilya, bol doğal kaynaklarından dolayı tarım ürünleri (kahve, şeker, portakal, kakao, tütün), canlı hayvan ürünleri (et, tavuk eti), ağaç ürünleri (kağıt, kağıt hamuru), mineral ve metal ürünlerinde (demir-çelik ve alüminyum) karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir.

1970'lerin sonuna kadar korumacı politikalar içe dönük ve etkin olmayan bir ekonomiye yol açmış, birbirini takip eden dış şoklar hiperenflasyonu körükleyerek, yatırımı düşürerek, gelir dağılımını kötüleştirmiştir. Brezilya, 1990'lı yıllardaki liberalizasyon çabalarının sonucunda özellikle otomotiv sanayii ve altyapı modernizasyonunda özelleştirme ve doğrudan yabancı yatırımlar sayesinde önemli gelişmeler sağlanmıştır.

Özellikle, otomotiv sanayii, yurtiçi satış ve toplam çıktı yönünden rekor kırmış, 1,8 milyon araba üretimi ile Brezilya, dünyanın 10. büyük araba üreticisi olma sıfatını kazanmıştır
Ekonomik Projeksiyon (yüzde değişme)

 

	2003a	2004b	2005c	2006c
Reel GSYİH artış oranı	0,5b	5	3,6	3,1
Sanayi üretimi büyüme hızı	0,4	6	4,5	4
Sabit Sermaye yatırımları büyüme oranı	-5,1b	15,6	5,5	5,5
Enflasyon (Tüketici fiyatları, ortalama)	14,7	6,5	5,8	5
Mal İhracatı (milyar $)	73,1	94,9	96,5	100,1
Mal İthalatı (milyar $)	48,3	63,5	70,8	75,2
Cari İşlemler Dengesi (milyar $)	4	5,6	-3,3	-7,1
Dış Borç	230,7b	220,8	221,6	213,1
Döviz Kuru (Real:$)	3,08	2,94	2,95	3,94

a;gerçekleşen, b; EIU hesaplamaları
Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Report, Aralık 2004

Brezilya'nın yaşadığı krizlerin etkisiyle sanayi üretim rakamlarında da değişiklikler olmakla birlikte 2004 yılından itibaren daha olumlu gelişmeler beklenmektedir.

Sanayi Üretimi (% Yıllık Büyüme)
 

	1999	2000	2001	2002
Toplam İmalat	-0,7	6,6	1,5	-1,5
Sermaye Malları	0,3	-14,1	-9,2	-1
Ara Mallar	0,2	2,9	1,8	3,2
Tüketici Malları	6,2	5,3	-2,9	2,7
Dayanıklı Mallar	14,5	11,2	-9,4	0,4
Yarı Dayanıklı-Dayanıklı Olmayan Mallar	4,2	3,7	-1,3	1,5

*:Ocak-Ekim Dönemi
Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Profile, 2004

Yerel Eğilimler

Sao Paulo, Rio de Janeiro, Minas Gerais, ve Espirito Santo eyaletlerinden oluşan ülkenin güney doğu bölgesi, gayrisafi yurtiçi hasılanın yarısından fazlasını oluşturmaktadır. Merkezi-batı bölgesi ise ülkenin en hızlı büyüyen bölgesidir
Bölgelere Göre Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (%)

 

	Güney Doğu	Güney	Kuzey Doğu	Merkezi-Batı	Kuzey
1985	59,1	17,4	13,9	5,3	4,4
1997	58,6	17,7	13,1	6,3	4,4
2000	57,8	17,6	13,1	7	4,6

Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Profile, 2004

İmalat sanayi, büyük ölçüde Sao Paulo eyaletinde yoğunlaşmaktadır. Fakat, Sao Paulo'nun toplam gayrisafi yurtiçi hasıla içindeki payında azalış gözlenmektedir. Bahia eyaleti, petrokimya, kağıt hamuru ve kağıt, Minas Gerais, otomobil ve çelik, Para, madencilik ve alüminyum, Rio Grande do Sul, petrokimya ve Espirito Santo, çelik, kağıt hamuru endüstrilerinde uzmanlaşmıştır. Rio de Janeiro eyaleti, son yıllarda petrol sanayinin gelişimiyle dikkatleri toplamaktadır.

2.2. Doğal Kaynaklar ve Alt Yapı

2.2.1. Nüfus

Brezilya'da üç farklı ırk ve bunların karışımından söz edilebilir. Yerli halk yani Güney Amerika yerlileri, Avrupa'dan gelmiş beyazlar ve Afrika'dan gelmiş siyahlar Brezilya halkının günümüzdeki yapısını oluşturmaktadır. Halkın büyük bir çoğunluğu kentlerde yaşamaktadır. Ortalama yaşam süresinin 67 yaş olduğu tahmin edilmektedir. 2004 yılında Brezilya'nın nüfusunun 179,1 milyona ulaşmış olduğu tahmin edilmektedir. Bununla beraber, 1996 nüfus sayımı nüfus büyüme oranının düştüğünü göstermektedir. Doğum oranındaki düşüşün bir sonucu olarak 1992 ve 1996 arasında yıllık nüfus büyüme oranı %1,47 civarındadır. 2020 yılında nüfusun 200,3 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Yaşa Göre Nüfus Dağılımı (Toplam Nüfusa Oranı)


 

	1991	2000
0-14	34,7	29,6
15-64	60,5	64,5
65+	4,8	5,9

Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Profile, 2004


Uluslararası standartlara göre göreli olarak genç olmasına rağmen, Brezilya nüfusunun 1990'larda doğum ve ölüm oranlarındaki düşüşlerden dolayı yaşlandığını söyleyebiliriz. 1991 ve 2000 yılları gözönüne alındığında, 0-14 yaş grubunun toplam nüfusa oranı zaman dilimi içerisinde düşüş gösterirken, 15-64 ve 65 ve üzeri yaş grubunun yine toplam nüfusa oranı artış kaydetmektedir. 1996 yılında toplam nüfusun %78,4'ünü şehirli kesim oluşturmaktadır. Kırsal kesimle karşılaştırıldığında, şehir ve kasabalardaki daha yüksek oranlardaki nüfus büyümesi ve kırsal kesimden, şehirlere doğru yönelen göç, şehirleşmenin nedenlerini teşkil etmektedir.

Ülke nüfusunun %77,5'ini oluşturan 120 milyon kişi kentlerde yaşamaktadır. Ekonomik olarak aktif nüfusun sanayi ve hizmetler sektörlerinde faaliyet gösteren kesimlerinde yıllar itibari ile bir artış gözlenmektedir. Gelir dağılımının oldukça bozuk olduğu ülkede sanayinin yoğun olduğu Güney Doğu bölgesi diğer bölgelere göre nispeten refah içindedir.
2.2.2. Ulaşım ve İletişim

Brezilya'da devletin yıllar süren ihmali sonucu, ulaşım ve iletişim sektörleri açısından arz ve talep arasında büyük bir boşluk söz konusudur. Yüksek maliyetli ve düşük kalitede hizmetler Brezilya'nın uluslararası rekabet gücüne zarar vermektedir. Bununla beraber, hükümetin ısrarlı özelleştirme programının bir sonucu olarak, gelecek birkaç yılda sorunların azalacağı tahmin edilmektedir. Ülkenin ulusal telekomünikasyon firması Telebras'ın başarılı şekilde özelleştirilmesi buna örnektir.

Ayrıca, mobil telefon sektöründe de yüksek miktarda alımların teklif edilmesi telekomda bir yatırım patlamasına yol açmıştır. Aynı eğilim, son zamanlarda özelleştirme yapılan elektrik sektöründe de kendini hissettirmektedir.

Karayolları

Ülkede en yaygın kullanılan ulaşım sistemi karayolları olup, yük taşımacılığının %60'ı karayolları ile yapılmaktadır. Hükümet, karayollarını genişletmek, daha iyi yönetmek ve yol-köprü geçiş ücretini teşkil etmek için özel sektöre imtiyazlar tahsis etmektedir. Ancak özel sektörün bu alandaki suistimalleri nedeniyle taşımacılığa ilişkin düzenlemeleri yapmak üzere, Şubat 2002'de ANTT (The Regulatory Agency for Transport-Agencia Nacional de Transportes Terrestres) kurulmuştur.
Demiryolları

Brezilya yaklaşık 30 000 km. uzunluğunda etkin sayılmayan bir demiryolu ağına sahiptir. Yük taşımacılığının %21'i demiryolu ile yapılmaktadır. Sistem, son zamanlarda hemen hemen tamamen özelleştirilmiştir. ANTT, demiryolu ağının özelleştirilmesinden de sorumludur.

Gemi Taşımacılığı

Brezilya, 7000 km. uzunluğundaki sahil hattı, 48 000 km nehir hattıyla nehir ve deniz taşımacılığı yönünden büyük bir potansiyele sahiptir. Etkin olmayan ve maliyetli limanlara rağmen, sektörde modernizasyona gidilmektedir. Tubarao ve Itaqui limanlarında, bilhassa demir ve alüminyum cevherleri için özel yükleme-boşaltma tesisleri inşa edilmiştir. Eylül 1997'de limanların özelleştirilmesine başlanmıştır. Su taşımacılığına ilişkin düzenlemeler için Antaq-The Agencia Nacional de Transportes Aquaviarios kurulmuştur
Hava Yolları

Son zamanlarda yapılan düzenlemelerle fiyatlarda düşme gözlenmesine rağmen, hava ulaşımı geleneksel olarak yüksek maliyetli bir alternatif olarak düşünülmektedir.

150'den fazla Brezilya şehri hava ulaşımı bağlantılarına sahiptir. Brezilya'da yerel olarak faaliyet göstermekte olan çok sayıda küçük havaalanlarının yanı sıra, dört tane önemli havaalanı bulunmaktadır. Ocak 1999'da realin devalüasyonundan beri ekonomide bir iyileşme gözlenmesine rağmen, hava ulaşım sektörü ciddi finansal zorluklarla karşı karşıyadır. Bu sorunlar, realin devalüasyonuyla ortaya çıkan maliyet kontrolünün başarısızlığı faktöründen kaynaklanmaktadır. Sanayii etkileyen ölçek sorunlarından dolayı, Brezilya sivil havacılık sektörünün yeniden yapılandırılması kaçınılmaz gözükmektedir
İletişim Hizmetleri

Brezilya, 49 milyonluk sabit telefon hat sayısı ile dünyada 5. sırada yer almaktadır. Mobil telefonlarda ise 35 milyon abone sayısı ile dünyada ikinci büyük pazar konumundadır. 1993'deki ekonomik genişlemeden beri, iletişim hizmetlerine yönelik talepte hızlı bir artış gözlenmiş, taleple, arz arasındaki boşluk açılmaya başlamıştır. Özelleştirme, bu soruna bir çözüm olarak ortaya atılmıştır. Süreç, temmuz 1997'de başlamış ve cep telefonu şebekelerinin işletilmesi doğrultusunda satış sözleşmelerinin gerçekleştirilmesine ivme kazandırılmıştır. Yeni firmaların dijital teknoloji sistemlerini tesis etmesiyle, cep telefonu tarifelerinin düşeceği umulmaktadır. Temmuz 1998'de ulusal telefon firması Telebras'ın %51 hissesinin satışı yapılmıştır. Yabancı yatırımcılar da satışta önemli bir rol oynamıştır.

Sektör açısından düzenleyici kurum olarak görev yapan "Ulusal Telekomünikasyon Acentası" (ANATEL), Temmuz 1997'deki yeni telekom yasasının kabul edilmesinden sonra kurulmuştur. Bu kurum, hizmet güvenilirliliği, yeni hat tesis oranları ve tarife seviyeleri üzerinde önemle durmaktadır. 2005 yılı sonuna kadar telefon ücretlerinde uluslararası görüşmelerde %66, yurt içi uzak mesafelerde %24,6 oranında indirim beklenmektedir.
2.2.3. Enerji

Esas olarak iki enerji kaynağından bahsedilebilir: Petrol ve hidroelektrik. Petrol, yakıta yönelik talebin %95'inden fazlasını karşılarken, hidroelektrik, ülkede tüketilen toplam elektriğin %95'inden fazlasını oluşturmaktadır. Petrol üretimi günde 1,6 milyon varil olup toplam enerji kullanımının %77'sini hidroelektrik enerji oluşturmaktadır. Gaz tüketimi düşük seyretmekte ve kömür hemen hemen çelik endüstrisi tarafından tüketilmektedir. Üretim, iletim ve dağıtımı içeren elektrik güç ekipmanı pazar hacmi 1999 yılında 2 milyar $ değerindedir. Yine 1999 yılında, elektrik güç ekipmanı yerel üretimi 1,8 milyar $, ihracat 160 milyon $, ithalat ise 315 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. 1995 yılından beri kişi başına düşen enerji tüketiminin artış göstermesine rağmen, ülkenin yetersiz enerji altyapısından dolayı göreli olarak düşük kaldığı gözlenmektedir. Gelecek on yılda talebi karşılamak için her yıl 8-10 milyar Real (2,8-3,4 milyar ABD $) arasında yatırım yapmanın gerekli olacağı tahmin edilmektedir.

Diğer altyapı sektörlerinde olduğu gibi enerji sanayi de kurumsal bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Elektrik üretim ve dağıtımının tamamen özelleştirilmesi hedeflenmektedir. Yine de devlet, iletişim üzerindeki kontrolünü muhafaza edecektir. Özelleştirme programı uluslararası firmaların Brezilya elektrik pazarına girmelerini sağlamıştır. 1996'da belli başlı elektrik dağıtıcılarının özelleştirilmesinden sonra, 1997 ve 1998'de diğer dağıtıcıların ve firmaların satılmasına devam edilmiştir.
Petrol

Derin su üretim teknolojisinde dünya lideri olan devlet petrol firması Petrobras, ham petrol üretimini genişletmeye devam etmektedir. Petrobras'ın tekel konumu, 1997'nin ortalarında Kongre'den yeni petrol yasasının geçmesiyle sona ermiştir. Yasayla, yeni ulusal petrol acentası (ANP) kurulmuştur. ANP, petrol sektörünün düzenlenmesinden sorumlu olacaktır. Yasa, Petrobras'ın özel, yerel veya yabancı girişimcilerle ortak yatırıma girmesine izin vermektedir. 1998'in ortalarında ANP, Petrobras'ın üretim, geliştirme ve keşif faaliyetlerine yönelik yönetim haklarının üçte birini kaybettiğini duyurmuş ve petrol keşfi ihale programını başlatmıştır. 2002 yılında Petrobras'ı alan Arjantin kökenli firma, çevreyi kirletmesi nedeniyle kamuoyunca kınanmıştır.
Gaz

Enerji sektörünün yeniden yapılandırılmasını takiben, doğal gazın Brezilya'nın enerji sunumunda daha büyük bir paya sahip olacağı umulmaktadır. 1999'da faaliyete geçen ve Bolivya'dan Brezilya'ya uzanan yeni gaz boru hattı sayesinde Brezilya'nın toplam enerji tüketimi içerisindeki doğal gazın payının %2,5 iken, 2010 yılının sonunda %10'a çıkacağını öngörmektedir. Rio de Janeiro'da gaz sunumuyla uğraşan iki firma özelleştirilmiş ve alıcılar 2005 yılının sonuna kadar önemli miktarda yatırım gerçekleştirileceği vaadinde bulunmuştur.


2.3. Sektörel Durum

2.3.1. Tarım

Brezilya ekilebilir alanlar açısından zengin bir ülkedir. Ekilen alan, yaklaşık 45 milyon hektardır. Çiftçileri, resmi kredilere daha az bağımlı kılacak bir finansman sisteminin kurulmasıyla ekilen alanın kolaylıkla iki katına çıkacağı tahmin edilmektedir. Hükümet politikaları, genelde sanayileşme ve diğer tarım dışı faaliyetlerin desteklenmesine dayalı olmaktadır. Brezilya, tarım ürünleri bakımından dünyanın en önemli ticaret yapan ülkelerinden biri olmasına rağmen, sektör 1980'lerin sonuna kadar korumacı politikalara maruz kalmıştır. Ülkenin çoğu yerinde kullanılan teknikler geri kalmış olup, gübre kullanımına, tohum seçimine çok az önem verilmektedir. Büyük ölçekli makinalaşma ülkenin güneyindeki eyaletlerle sınırlanmıştır. Bununla beraber, 1990'lardaki ticaret liberalizasyonu Brezilya'nın tarımsal üretimdeki karşılaştırmalı avantajını güçlendirmiş olup, verimlilik artmıştır.

Modern teknolojilere giriş yapılarak, tarımda makinalaşma oranı yükselmiş, gübreleme, sulama metodları yaygınlaşmıştır. Tarım ve canlı hayvan ürünlerindeki genişleme, ekonominin istikrara kavuşmasına ve fakir kesimin hayat standartlarının yükselmesine katkı sağlamıştır. 1996-98'de büyümenin duraksamasına rağmen, tahıl üretimi 1991 yılında 56 milyon ton iken, 1999 yılında 82,6 milyon tona yükselmiştir.

Bilhassa ulaşım gibi altyapı eksikliği tarımsal ürünlerin arzını olumsuz etkileyen faktör olarak göze çarpmaktadır.
Önemli Tarım Ürünlerinin Üretimi (bin ton)

 

	2003	2004	% değişim
Pamuk	2 229	3 620	62,4
Pirinç	10 319	13 356	29,4
Patates (ilk mahsul)	1 437	1 441	0,2
Patates(ikinci mahsul)	935	929	0,4
Patates(üçüncü mahsul)	683	513	-24,9
Kakao	169	177	4,5
Kahve	1 996	2 454	22,9
Şeker Kamışı	389 849	411 010	5,4
Soğan	1 194	1 133	-5,1
Fasulyeler (ilk mahsul)	1 625	1 454	-10,5
Fasulyeler (ikinci mahsul)	1 222	1 182	-3,2
Fasulyeler (üçüncü mahsul)	462	416	-10
Portakal	16 902	18 262	8,1
Mısır (ilk mahsul)	34 690	31 133	-10,3
Mısır (ikinci mahsul)	13 297	10 817	-18,6
Soya	51 842	49 202	-4,4
Buğday	6 029	6 007	-0,4

Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Report, Aralık 2004


Brezilya, önemli bir tarım ürünleri ihracatçısı ülkedir. Bir yüzyılı aşkın süredir Brezilya, dünyanın en büyük kahve üreticisidir. Aynı zamanda portakal ve şeker kamışı üretiminde de ilk sıralardadır. Son zamanlarda, soya fasulyesi; fasulye, pirinç gibi diğer gıda ürünlerinin yerini almış ve geniş ölçüde ihracatı yapılmaya başlamıştır. Buğday üretimi ise, sübvansiyonların kaldırılmasının bir sonucu olarak düşmüş ve Brezilya buğday ithalatçısı olmuştur. Kümes hayvanları ve et üretiminde de büyük miktarda artışlar gözlenmektedir.

Madencilik

1995 yılında kabul edilen anayasa değişikliği ile madencilik sektöründe yabancı yatırıma izin verilmiştir. Yabancı ülkeler, özellikle altın keşfine yönelik ilgi ve arzu göstermektedir.Brezilya’nın en büyük madencilik firması “Companhia Vale do Rio Doce (CVRD)”, aynı zamanda dünyanın en büyük demir cevheri üreticisidir. Mayıs 1997’de özelleştirilip, Brezilyalı çelik imalatçısı Companhia Siderurgica Nacional (CSN) konsorsiyumu tarafından satın alınmıştır.

Brezilya, büyük ölçüde mineral kaynaklarına sahip bir ülkedir. Demir rezervleri, dünya toplamının üçte birine denk gelmektedir.Yine, Latin Amerika’nın en büyük boksit yataklarına sahip ülkesi Brezilya’dır. Ülke açısından önemli diğer madenler ise manganez, kömür, krom, altın ve çinkodan oluşmaktadır. Silikon açısından da Brezilya hatırı sayılır bir ülkedir. Yıllık kapasitesi 130 000 ton olup, %85’i ihraç edilmektedir. Dünyadaki en geniş niyobyum yatakları Amazon bölgesinde bulunmakta ve Brezilya, dünya rezervlerinin %78’ini elinde tutmaktadır. Kıymetli ve yarı kıymetli taşlar, bakır, berilyum, alçı taşı, kireç taşı, uranyum, toryum ve zirkonyum yönünden de Brezilya’nın bol rezervleri mevcuttur.
Mineral Üretimi (Bin ton)

 

	1998	1999	2000	2001	2002
Alüminyum	2 075,0	2 093,0	2 167,0	1 991,0	2230
Boksit	11 961,0	14 371,5	14 290,3	13 224,1	13 178,4
Manganez	1 940,0	1 656,0	1 925,0	1 863,0	1 850,0
Kalay	14,2	13,2	13,8	13,8	13,8
Nikel	25,7	32,4	32	32,6	30
Çinko	87,5	98,6	100,3	99	99
Altın (Ton)	65	61,7	60,8	61,2	61,2

Kaynak: EIU- Economist Intelligence Unit, Brazil, Country Report, Aralık 2004

Sanayi merkezlerinin yakınında bulunan yüksek kaliteli demir cevheri yatakları 30 yılı aşkın süredir işletilmektedir. Brezilya, dünyanın en büyük demir ihracatçısı olan Avustralya ile rekabet etmektedir. İki ülke de, dünya ihracatı içerisinde hemen hemen %30 paya sahiptir. 2002 yılında Brezilya'nın demir cevheri ve konsantreleri ihracatı yaklaşık 3 049 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. Aynı zamanda Brezilya, dünyanın altıncı en büyük alüminyum üreticisidir. Brezilya'nın 400 milyon tondan fazla manganez rezervine sahip olduğu tahmin edilmektedir. Brezilya, Endonezya'dan sonra, dünyanın ikinci büyük kalay üreticisidir. Fakat, elle işletilen rezervler tükendiği için üretim sürekli olarak düşmektedir. 1989 yılında üretilen kalay miktarı 50 200 tonken, 1999 yılında 13 200 tona düşmüştür.

Altın açısından, Brezilya dünyada onuncu büyük üreticidir. 1999 yılında üretimi 65 ton olan altın cevherinin 1997 yılında ihracatı yaklaşık 47,2 tonu bulmuştur. Brezilya kömür yataklarının ise 32 milyar ton olduğu tahmin edilmektedir. Yerel çelik endüstrisi kömürün önemli bir ithalatçısıdır.

Madencilik alanında en büyük değişiklik, Amazonlarda ve kuzey bölgesinde ekolojik dengeye duyarlı idari düzenlemelerin yapılmış olmasıdır.
2.3.3. İmalat Sanayi

Brezilya, 1930'lardan itibaren ithal ikameci sanayileşme modeli ile büyük imalat sektörünü geliştirmiştir.1970'lere gelindiğinde ihracat üretim kapasitesi genişlemiş ve yüksek yatırımlar gerçekleştirilmiştir. 1980'lerde ise, Brezilya temel ara malları ihraç eder hale gelmiştir. 1990'larda ticaretin serbestleştirilmesi süreci imalat sektörünü dış rekabete maruz bırakmıştır.
Sermaye malları, girdiler ve parçalar çok daha düşük maliyette ithal edilebildiği için, tüketici malları ticari serbestleşmeden faydalanmıştır. 1994-96'da düşük gelir grupları lehine yapılan gelir bölüşümü ve kredilerin genişlemesi tüketici mallarına yönelik talebi tırmandırmıştır. Bununla beraber, o zamandan beri yüksek faiz oranları tüketimi frenlemektedir.

Dayanıklı olmayan tüketim malları sektörü, ticari serbestleşmeden ve güçlü döviz kurundan olumsuz etkilenmiştir. Sanayi, 1997 yılında sadece %0,7 oranında büyümüş ve 1998 yılında daralmıştır. Ayakkabılar üzerine konan yüksek ithalat tarifelerinin sürdürülmesine ve 1995 yılından beri ithal edilen bazı çeşit kumaşlar üzerine konan kotaların varlığına rağmen, Asyalı üreticilerle olan rekabet tekstil, giyim ve ayakkabı üretimini etkilemiştir. Brezilya ayakkabı üretiminde dünyada üçüncü sırada yer almaktadır.

Ocak 1999'da Realin devalüasyonu gıda işleme gibi endüstrilerde ithal ikameciliğini yaygınlaştırmıştır. Dayanıklı olmayan tüketim malları sektörünü etkileyen diğer bir olay ise bilhassa içecek sektöründe gerçekleşen birleşmelerdir. Mart 2000'de Brezilya'nın en büyük iki içecek üreticisi Brahma ve Antarctica birleşerek, Ambev isminde yeni bir firmanın doğmasına sebep olmuştur. Ambev, şimdi yurtiçi pazarın %70'inden fazlasını kontrol etmekte olup, dünyanın en büyük biracılık firmalarından biridir.
Bilgisayar Donanımı

Bilgisayar donanım sektörü, Brezilya'daki önemli sektörlerden birisidir. 1999 yılında pazar hacmi 6,2 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. 2000 yılının ilk çeyreğinde, bilgisayar donanım sektörü, 1999 yılının ilk çeyreğiyle karşılaştırıldığında %80 büyümüştür. Sanayi uzmanları, PC satışlarındaki artışın internet patlamasından kaynaklandığını öngörmektedir. Çok sayıda Brezilyalı internet servis sağlayıcısı internete bedava girişi özendirmektedir. Brezilya'daki PC'lerin çoğu, IBM, Compaq, ABC Bull, Hewlett Packard ve Dell gibi global firmalar tarafından yerel olarak imal edilmektedir. Bilgisayar donanımı ürünlerine ait ithalat tarifesi yaklaşık %18'dir. 2006 yılına kadar bilgisayar ürünlerine yönelik ithalat tarifelerinin %12-%16 arasında olacağı tahmin edilmektedir.

Brezilya'daki yazılım pazarı, ekonominin belirli sektörlerinin (dikey kesim) bilgiye yönelik spesifik çözüm talebi ile bazı alanların (yatay kesim) teknolojiye veya uygulanabilir metodolojilere yönelik talebinden oluşmaktadır. Dikey kesim, finans, sanayi, ticaret, kamu sektörü ve telekomünikasyondan oluşmaktadır. Yatay kesim ise belgelerin ve hizmetlerin elektronik yönetiminden oluşmaktadır.

Brezilya'nın yazılım ithalatında, ABD, İsrail, Almanya ve Fransa başı çekmektedir
Otomotiv

Otomotiv sanayiine uygulanan ithalat rejimi son yıllarda değişiklik göstermiştir. 1994'ün ikinci yarısında Real planı tarafından yaratılan talepteki yükseliş ithalatta patlamaya yol açmış, bu da hükümeti 1995 yılında ithalat tarifelerini %70'e çıkarmaya zorlamıştır. 1 Ocak 1996'da hükümet yeni bir otomotiv rejimini gündeme sokmuştur. Bu rejimle, otomobil ithal edecek imalatçılara, yatırım veya ihracat yapmaları koşuluyla, standart ithalat tarifesinin yarısının uygulanması, ayrıca, bu imalatçılara sermaye malı ve girdi ithalinde de sırasıyla %90 ve %85 tarife indirimi yapılması planlanmıştır. Otomobiller üzerindeki tarife Ocak 1997'de %63'e, Ocak 1998'de %49'a indirilmiştir. 2000 yılında ise yeni bir rejim yürürlüğe girerek, ithalat tarifesi %35'e düşürülmüştür. Otomotiv sektöründeki uzunca bir durgunluktan sonra, otolar üzerindeki verginin azaltılması sonucu, üretim 1992 yılında 740 325 adet iken, 1997 yılında 2 milyon adete yükselmiştir. Fakat, 1997 yılından beri uygulanan sert tedbirlerin etkisi şiddetli olmuştur. 1998'in başında yetersiz kalan yurtiçi talebe bir tepki olarak artan ihracata rağmen, yılın geri kalanında ticaret performansı hayal kırıklığı yaratmıştır. Ayrıca, üretimde de düşme gözlenmiştir. 1999 yılında Realin devalüasyonu, sanayiye darbe vurmuştur. Yine 1999 yılında üreticiler ve hükümet arasında vergi anlaşması yapılmasına rağmen, 1998'e göre üretim %15, ihracat %33 oranında azalma kaydetmiştir. Bununla beraber, 2000 yılının başlarında otomotiv üretimi, tüketici gelirlerinin artması ve faiz oranlarının düşmesi sonucu yükselişe geçmiştir. 2002 yılında 1,8 milyon araba üretilmiş ve dünya sıralamasında Brezilya 10. olmuştur.

Önemli otomobil imalatçıları, Brezilya'nın son ekonomik zorluklarından olumsuz yönde etkilenmemiştir. Ford, Mercedes Benz, Volkswagen ve Renault tarafından yeni yatırımlar yapılmıştır. Brezilya'nın potansiyel büyük otomobil pazarında paylarını artırmak isteyen uzun vadeli bakış açısına sahip yabancı yatırımcılar, Brezilya'yı diğer Latin Amerika pazarlarına da açılmak için bir ihracat üssü olarak kullanmayı düşünmektedir. Brezilya'nın araç ihracatının büyük bir bölümü başta Arjantin olmak üzere komşu Latin Amerika ülkelerine gerçekleşmektedir.
Otomotiv Yan Sanayi


Brezilya, özellikle motor bloğu ve sac karoseri parçaları konusunda hammadde ve teknolojik avantajlarını kullanarak, dünya üzerinde oldukça önemli bir ülke konumuna geçmiştir. Ülkede, otomotiv sektörüne yön veren ana sanayilerin gerçekleştirdiği önemli yatırımlar sonucunda motor bloğu üretimi ve ihracatı yapılmaktadır. Brezilya yan sanayi ihracatında Almanya ve Arjantin hatırı sayılır paylara sahiptir.

Brezilya'nın yan sanayi ithalatında başlıca ülkeler, ABD, Almanya, İtalya, Arjantin ve Japonya'dır. Brezilya'nın yan sanayi ithalatı ana sanayi yatırımlarıyla paralellik arz etmektedir. Otomotiv sanayinde dünya üzerinde söz sahibi ve daha da önemlisi Brezilya'da önemli yatırımları olan ülkelerden yapılan ithalat dikkat çekmektedir. Global rekabet, Brezilyalı yan sanayicileri ulusal ve uluslararası rekabet açısından etkilemektedir. 1995 yılından sonra indirilen gümrük vergi oranlarının da etkisi ile firmalar, hem teknolojik, hem de finansal zorlukların üstesinden gelmek amacıyla yabancılarla ortak yatırımlara yönelmiştir. Otomotiv sektöründe gerek ana sanayinin girdilerinde, gerekse de yedek parça piyasasında ithalat oranı yerli üretime göre oldukça fazladır. Otomotiv sanayinin yurt dışından tedarik ettiği parçaların büyük bir çoğunluğu ana sanayinin kendisi tarafından doğrudan doğruya ithal edilmektedir. Genelde, lisansör firmanın kaynakları kullanılarak temin edilen yan sanayi ürünleri ithalatın büyük kısmını oluşturmaktadır. Tüm dünyada olduğu gibi Brezilya da orijinal yedek parçaların dağıtımının ana sanayinin insiyatifindeki yetkili satıcılar tarafından sağlandığı görülmektedir.

Brezilya'da otomotiv yedek parçalarının %60'ı toptancı veya dağıtıcıların üzerinden tüketiciye ulaşmakta, geriye kalan %40'lık kısım ise orijinal ekipman imalatçıları (OEM) aracılığı ve yetkili satıcılar eliyle tüketicilere ulaşmaktadır. Toptancı ve dağıtıcıların elindeki yedek parçaların %70'inin perakendeciler, %20'sinin servis ve tamirhaneler aracılığıyla tüketiciye, %10'unun ise doğrudan tüketiciye ulaştığı tahmin edilmektedir. Yetkili satıcıların elindeki ürünlerin ise %60'ının servis ve tamirhaneler vasıtasıyla tüketiciye, geriye kalan %40'ının ise doğrudan tüketiciye ulaştığı tahmin edilmektedir.Orijinal olmayan otomotiv yedek parçalarının ithalattan tüketiciye ulaşmasına yarayan zincirin ilk halkalarında karşımıza üreticiler, ithalatçılar ve geniş bayilik ağına sahip toptancı/dağıtıcılar çıkmaktadır. Söz konusu ürünlerin tüketiciye ulaşmasından önce ise servisler, bağımsız perakendeciler veya bayilik ağı dahilinde çalışan perakendeciler bulunmaktadır.

Ülkenin en önemli fuarı iki yılda bir Sao Paulo'da gerçekleştirilen AUTOMEC fuarıdır. Bunun yanısıra, Brezilyalı firmaların coğrafi konumları itibariyle yakın buldukları ABD'de düzenlenen MEMA Show gibi fuarlara katılmakta oldukları, ayrıca uluslararası önemi kanıtlanmış olan Automechanica ve Equipe'Auto fuarlarında da sıkça yer aldıkları saptanmıştır.
Takım Tezgahları

Brezilya pazarı 1990 yılında ithalata açıldıktan sonra, çok sayıda yerel makine imalatçısı uluslararası imalatçıların temsilciliğini ve dağıtımını yapmaya başlamıştır. Takım tezgahlarının yerel temsilcileri teknik dergilere reklam vermekte ve önemli ticari fuarlara katılmaktadır. Uluslararası takım tezgahı imalatçıları, satış ofisinin yanı sıra, gösteri odası, makine parçaları ve teknik yardım, eğitim bölümlerinden oluşan teknoloji merkezlerine de sahiptir. Brezilya'nın takım tezgahları ithalatında Almanya'nın payı %25, İtalya ve ABD'nin payları sırayla %18 ve %15'dir.
Tarım Makinaları

Brezilya tarım yönünden büyük bir potansiyele sahip ülkedir. ABD, İtalya, Avustralya, İsveç, İsrail, Fransa, Hollanda ve Japonya, Brezilya'nın ithalatında önemli ülkelerdir. Tarım makinaları pazarına girişte en önemli faktörler etkin dağıtım kanalları ve yerel teknik yardım olarak sıralanmaktadır

Plastik İşleme Makinaları
Otomotiv ve ev aletleri sektörleri, plastik işleme makinaları sektörünün son kullanıcılarıdır. Brezilya ekonomisinin küreselleşmesi, uluslararası plastik işleme makinaları imalatçılarını Brezilya'da tesis kurmaya teşvik etmektedir.
İş Makinaları

Brezilya iş makinaları pazarı altyapı projelerindeki genel yavaşlamadan dolayı azalmıştır. Brezilya'nın ithalat pazarında tek başına ABD'nin payı %50'dir. Genelde, Caterpillar, Volvo, Case ve Komatsu gibi çok uluslu firmaların yerel temsilcileri, Brezilya pazarına tedarikte bulunmaktadır. Bunlar, aynı zamanda Brezilya, Arjantin, Paraguay ve Uruguay tarafından oluşturulan Mercosur ülkelerine de ihracat yapmaktadır. Mercosur Anlaşmasına göre, %60 oranında yerel parçaya sahip makine, Brezilya ürünü olarak düşünülmekte ve Mercosur ülkelerine ihraç edilirken, ithalat vergisinden muaf tutulmaktadır. Uluslararası pazarda teknik açıdan rekabetçi olabilmek için, yerel imalatçılar yüksek teknolojiye sahip büyük miktarda parça ithal etmektedir.

Gıda İşleme ve Ambalaj Makinaları

Brezilya gıda sanayi yeni yatırımlara tanıklık etmektedir. Gıda sanayindeki olumlu gelişmelerde esas olarak ihracattaki artışın katkısı bulunmaktadır. Brezilya gıda işleme ve ambalaj makinaları pazarının 2005 yılında da büyüyeceği tahmin edilmektedir. Brezilya'nın gıda işleme ve ambalaj makinaları ithalatında başlıca ülkeler, Almanya, İtalya ve ABD olarak sıralanmaktadır.

Ara Mallar

1990'larda ara mallardaki üretim büyümesi tüm imalat sanayinin ortalamasından daha aşağıda olmasına rağmen, Brezilya önemli bir üretici konumundadır. Çelik ve petrokimya sanayileri özelleştirilip, yeniden yapılandırılmıştır. Brezilya, dünyanın sekizinci en büyük çelik üreticisidir. Çelik sanayi bilhassa yarı-mamul ürünler gözönüne alındığında, Brezilya, düşük maliyetli, yüksek kaliteli girdi, modern tesis ve teknolojilerin vasıtasıyla uluslararası alanda rekabet edebilecek güçtedir. Kağıt ve selüloz sektörünün satışlarında devalüasyondan sonra bir artış yaşanmıştır. Brezilya, dünya üretiminde 10. sıradadır.

İnşaat

İnşaat sanayi, 1990'lardaki ekonomik çöküşten son derece olumsuz etkilenmiş, fakat 1996'dan beri iyileşmeye başlamıştır. Fiyat istikrarı yeni konutlara olan talebi artırıp, sektörel üretim, 1996'da %5,2, 1997'de %8,5 oranında genişleme göstermiştir.1997'nin sonundan beri ekonomik istikrarsızlığın sektörü yaralamasına rağmen, bu durum 1998 yılında demiryolları, limanlar, anayolları, elektrik ve telekomünikasyonun özelleştirilmesiyle telafi edilebilmiştir. Özelleştirme çabaları, yatırım projeleri dalgası yaratmıştır. Brezilya'nın gelişim periyodunda yapılan önemli kamu yatırımlarıyla büyüyen önemli inşaat firmaları, son zamanlarda faaliyetlerini deniz ötesi ülkelere yaymakta başarı sergilemişlerdir. Bu firmalara örnek olarak, Norberto Odebrecht, Andrade Gutierrez, Camargo Correa, CR Almeida, Mendes Junior ve Votorantim gösterilebilir. Orta vadede sektörde, özellikle yol yapımı, enerji üretimi ve konut alanında önemli gelişmeler beklenmektedir.
 

kaynak: www.igeme.gov.tr