Avustralya

Genel Ekonomik Durum

2.1. Ekonomi

Avustralya gelişmiş bir pazar ekonomisidir. Avustralya’nın GSMH’sı, 1991-1992 mali yılı ile 2000-2001 mali yılı arasındaki 10 yıllık dönemde, yıllık ortalama %3,9 artış kaydetmiştir. Aynı dönemde kişi başına düşen milli gelir ise yıllık ortalama %2,8 büyümüştür. Bunun nedeni, doğal nüfus artışlarına, göçmen olarak gelenlerin eklenmesi sonucunda oluşan yüksek büyüme hızlarıdır.

Birçok gelişmiş ülkede olduğu gibi hizmet sektörü GSYİH’nin büyük bir kısmını oluşturmaktadır. En büyük hizmet sektörü, finans ve ticari hizmetlerdir (GSYİH’nin %18’i). Diğer büyük hizmet sanayileri ise; toptan ve perakende ticaret (GSYİH’nin %12,2’si), taşımacılık ve haberleşme (GSYİH’nin %7,8’i) ve inşaattır (GSYİH’nin %5,1’i). En fazla büyüme gösteren hizmet sektörü, 1999/2000’e kadarki son beş yılda reel olarak neredeyse ortalama %11 büyüyen iletişim sektörüdür. İmalat sanayi 2001 yılında GSYİH’nin %11,6’sını oluşturmuştur. En büyük imalat sektörü olan makina ve ekipman üretimi toplam imalat üretiminin yaklaşık %22’sini oluşturmaktadır.
GSYİH’nin Bileşenleri (2001, %)

 

Temel üretim ve madencilik	7,9
İmalat	11,6
İnşaat	5,1
Ticaret	12,2
Taşımacılık ve haberleşme	7,8
Finans ve ticari hizmetler	18,0

EIU Economist Intelligence Unit Country Report Australia October 2002

1999/2000’de madencilik GSYİH’nin %4,2’sini, tarım %3’ünü ve elektrik, gaz ve su hizmetleri %1,8’ini oluşturmaktadır. Madencilik ve tarım Avustralya’nın GSYİH’si içinde küçük bir paya sahip olmasına rağmen ihracatı içinde büyük bir paya sahiptir. 1999/2000’de tarım ürünleri ve mineral ihracatı (işlenmiş mallar dahil) toplam mal ihracatının içinde %70’lik bir paya sahiptir.

Avustralya ekonomisi 1992’den bu yana çok yüksek oranlarda olmasa da sürekli büyüme göstermiştir. 1996-2000 arasında yıllık ortalama 4,4’lük bir büyüme oranı yakalanmıştır. Ekonomideki istikrarlı büyümenin son yıllardaki en önemli motorları iletişim hizmetleri ve tarım olmuştur. 2001 yılında %2,7 büyüyen GSYİH’nin 2002 yılında %3,7 büyüyeceği tahmin edilmektedir. 2003 için %3,4, 2004 için ise %3,7 GSYİH büyümesi öngörülmüştür.
Projeksiyon Özeti:

 

	2001a	2002 b	2003c	2004 c
Reel GSYİH Büyümesi (%)	2,7	3,7	3,4	3,7
İşsizlik (%)	6,7	6,3	6,2	6,0
Enflasyon (%, Ortalama)	4,4	2,8	2,5	2,5
İhracat (fob, milyar ABD$)	63,7	66,3	75,1	78,8
İthalat (fob, milyar ABD$)	61,6	68,0	74,9	78,5
Cari İşlemler Dengesi (milyar ABD $)	-9,2	-15,7	-17,1	-16,9
Dış Borç (yıl sonu, milyar ABD$)	161,1	176,8	188,7	198,8
Döviz kuru (A$/ABD$, ort.)	1,93	1,79	1,67	1,65

a Gerçekleşen. b Tahmini. c Öngörü.
EIU Economist Intelligence Unit Country Report Australia October 2002

1997’de son yılların en düşük oranı olan %0,3 olarak gerçekleşen enflasyon, 1998’de %0,9, 1999’da %1,5 ve 2000 yılında %4,5 olarak gerçekleşmiştir. 2001 yılında tüketici fiyatları endeksinde %4,4’lük bir artış görülmüştür. 2002 ve 2003 yıllarında bu oranın düşeceği tahmin edilmektedir.
2.2. Nüfus ve İstihdam

Avustralya nüfusu 2002 yılı itibariyle 19,5 milyona ulaşmıştır. Nüfus artış oranı gelişmiş ülkelere göre fazladır. 1980’lerde %1,5 olan artış oranı, 90’larda %1,2 civarında seyretmektedir. 1999’da bu oran 1,3 olarak gerçekleşmiştir.

Avustralya halkı içinde vatandaşlık hakkı kazanmış göçmenlerin rolü büyüktür. Nüfusun çoğunluğunu İngiliz kökenlilerin ve Avrupalıların oluşturduğu Avustralya’da 2. Dünya Savaşı sonrası nüfus arttırmak amacıyla diğer ülkelerden olan göçler de özendirilmiş ve bunların çoğu beş yıllık ikamet süresinin ardından yurttaşlık hakkı kazanmışlardır. Yerlilerin oranı çok düşük seviyededir (%1,5’in altında), bulunanların büyük bölümü Kuzey toprakları, Yeni Güney Galler, Queensland ve Batı Avustralya’nın kuzeyinde yerleşiktirler.

Avustralya nüfusu genç ve orta yaşlıların yoğun olduğu kuvvetli bir işgücü potansiyeli olan bir yaş yapısına sahiptir.
 

Yaş grubu	%
0-14	20,5
15-64	67,2
65 ve üstü	12,3

EIU Economist Intelligence Unit Country Profile Australia 2001

Avustralya’da istihdam 2000 yılı başı itibariyle 9 milyona yaklaşmıştır. Son yıllarda istihdam sürekli artmıştır.

2001 yılı sonunda istihdam, bir önceki yıla göre %0,9 artarak 9,2 milyona ulaşmıştır. 2001 yılında işsizlik ortalama %6,7 olmuştur.
2.3. Başlıca Sektörler

2.3.1. Tarım

Avustralya’nın belli başlı tarımsal ürünleri yün, sığır, koyun, buğday, şeker, pirinç ve bunların yan ürünleridir.

Tahıl üretiminde son iki yıldır rekor düzeyde üretim gerçekleştirilmektedir. Büyük baş hayvan sayısı yüksek olmakla birlikte 1998’de Uzakdoğu krizinin de etkisiyle ihracatta büyük düşüş gerçekleşmiştir. Bir önceki sene 390 bin baş hayvan alan Endonezya 1998’de sadece 23 bin adet ithalat yapmıştır. Bu ciddi düşüşün ardından ülke değişik pazarlar aramaya yönelmiştir.

Yün ihracatı daralan talep sonucu problemli bir hal almıştır. Özellikle piyasada sentetik ürünler ve pamuk da yüne bir alternatif teşkil etmeye başlamıştır. Yün için yetiştirilen küçük baş hayvan sayısı 1990’larda 170 milyondan son yıllarda 115 milyon seviyesine gerilemiş durumdadır.

Pamuk ve pirinç üretimi son yıllarda çok yüksek seviyelerde seyretmektedir. Taze meyve ve sebze üretimi de istikrarlı bir düzeyde gerçekleşmiştir.
Temel Tarım Ürünleri (1999-2000 dönemi –1000 ton)

 

ÜRÜN	Üretim	İhracat	Dünya ticaretindeki Sıralaması
Buğday	25012	17274	4
Şeker	5448	4142	1
Yün	678	803	1
Et	1988	852	1

EIU Economist Intelligence Unit Country Profile Australia 2001

1950’lerde GSYİH’nın ¼’ünü oluşturan ve ihracatın %80’inin sağlayan tarım gelirleri 1999-2000 döneminde GSYİH’nın yalnız %3’ünü oluşturmuş ve ihracatın da %25’ini oluşturmuştur. Uzun vadede bu düşüşle birlikte son yıllarda tarım sektörü kendini toparlamakta ve daha etkin bir yapıya kavuşmaktadır.

Daha iyi hava şartlarının dönmesi gibi arzı etkileyen faktörlerin yanında, uluslararası ekonominin giderek iyileşmesiyle de Avustralya’nın kırsal kesim ihraç mallarına talebin artması beklenmektedir. Önemli Asya pazarlarında daha iyi ekonomik şartların oluşmasıyla ana tarımsal malların ihracatında, Güney Kore’ye buğday, Çin’e yün ve arpa ve Filipinler, Malezya ve Endonezya’ya süt ürünleri dahil, bir gelişme beklenmektedir.

Tarım ürünleri için geleneksel pazarlar olan Avrupa ve ABD yanında Orta Doğu (Suudi Arabistan’a canlı koyun, İran’a buğday dahil), ve Latin Amerika da (buğday,yün,et ve şeker için) önemli pazarlar haline gelmektedir.

Avustralya, iyi bir tarım ürünleri ihracatçısı durumundadır. Öyleki ihracatın %15’ni yenilebilir ve yenilemez olmak üzere işlenmemiş tarım ve hayvanclık ürünleri oluşturmaktadır. İhracat sıralamasında, buğday yedinci, et sekizinci, yün dokuzuncu sırada bulunmaktadır.

Giderek düzelmekte olan dünya talebinin bilhassa Asya krizinden etkilenenler başta olmak üzere Avustralya’lı ihracatçılara yardımcı olması beklenirken, rekor seviyede dünya üretimi ve büyük miktarda devreden stoklar başta yün, şeker ve arpa olmak üzere tarımsal ürün fiyatlarını etkilemeye devam edecektir. Bu durumda, Avustralya’nın tarım ürünleri üretim kompozisyonu değişmeye devam edecek ve çiftçiler koyun ve koyundan elde edilen ürünlerden daha fazla getirisi olan buğday gibi ürünlere yöneleceklerdir
2.3.2. Madencilik

Avustralya birçok madende kendine yeterlidir ve birçoğunun da dünyadaki önemli ihracatçılarındandır. Önemli maden kaynakları altın, alüminyum, doğal gaz, petrol, kömür, uranyum, boksit, bakır, demir, kurşun, çinko, nikel, değerli taşlardır. Petrol ihtiyacının %70’ini iç üretimle karşılayabilmektedir.

Madencilik sektörü 2000’e kadar son 5 yıl içerisinde sürekli yükseliş göstermiştir. GSYİH içindeki payı dalgalanmalar göstermekle birlikte %4’ün üzerinde paya sahiptir (1999-2000 dönemi %4,2). Bir önceki dönemde bu oran %4,1 idi.

Madencilik ve enerji sektörü Avustralya’nın sermaye yoğun, teknolojik yeniliklerle gelişen ve ihracatı sürükleyen en önemli sektörlerinden biridir. Bu sektör, dünya çapında maden arama, maden çıkarma, işleme ve çevresel yönetim teknolojisine sahiptir. Avustralya, son on yılda dünyaya yapılan açılımla dünya maden sanayiinde ön plana çıkmıştır. Bu sektör, yerleşim olmayan alanları kaynak kullanımına açarak, Avustralya’nın bölgesel altyapısına ve ekonomik ve sosyal hayatına büyük katkıda bulunmaktadır.

1995/96 döneminde 28 milyar Avustralya Doları olan maden ihracatı, tüm mal ve hizmetler ihracatının % 36,6’sını oluşturmuştur. 1999/2000 döneminde 38 milyar Avustralya Dolarına çıkmıştır. Avustralya halen dünyanın (%40’ı) en büyük kömür ihracatçısıdır.
Önemli Yeraltı Kaynakları (1999-2000, 1000 ton)

 

	Üretim	İhracat	Dünya İhracatında Yeri
Siyah Kömür (milyon ton) (a)	238	177	1
Rafine Altın (Ton)	318(b)	330	3(c)
Alüminyum	1742	1364	3
Alumina	15037	11654	1(c)
Demir filizleri (milyon Ton)	156	149	1
Elmas (milyon kırat)	30	37	1(c)
Nikel - Filiz / Konsantre	144	79(d)	4(c)
Nikel- Metal/Oksit	98	98	3(c)
Nikel- Rutile konsantre	221	171	1(c)
Nikel- Zircon	354	374	1(c)
Çinko- Filiz/konsantre	1265	1120	1(c)
Çinko- - Metal	404	374	3(c)
Kurşun - Konsantre	692	436	2
Kurşun -Külçe/rafine	399	393	1

a: satılabilir miktar b: hurda işleme ve ithalat rakamları dahil değil c: üretim sıralaması d: ara ürünleri de içerir
EIU Economist Intelligence Unit Country Profile Australia 2001

Tabii kaynakların ihracatı genelde üretime bağlıyken ve madencilik ürünlerinin %60’ı direkt olarak ihracata yönelmiş, üretimdeki artış son dört yıldır madencilik ürünleri (altın hariç) ihracatında her yıl takriben %5.5 büyümeye yol açmıştır. 1997 yılının ikinci yarısından itibaren Asya krizinin yarattığı mali sıkıntılara ve arz kapasitesindeki artışlara rağmen, maden ürünleri ihracatı 1990’lı yıllardakinden daha yavaş olmakla beraber artmaya devam etmiştir.
2.3.3. İmalat

Avustralya imalat sanayii 2. Dünya savaşından sonra kotalar ve gümrük duvarlarıyla korunarak geliştirilmeye çalışılmıştır. Belli bir gelişme kaydedilmekle birlikte uzun vadede yüksek verimlilik seviyesine ulaşamamıştır. 1960’larda GSYİH’nın %30’unu oluşturan imalat sanayii 1980’lerde %20’lere, 1990’larda da %15’lere gerilemiştir. 2001 yılında GSYİH içindeki payı %11,6 olarak gerçekleşmiştir. Günümüzde GSYİH içinde düşük bir paya sahip olmasına rağmen hem yüksek verimliliğe hem de ihracat amaçlı üretime sahiptir.

İmalat sanayiinin önemli bir kısmını gıda içecek ve tütün üretimi, hammadde ve kaynak işleme, petrol, kömür ve kimyasal maddeler üretimi ve makina ve ekipman üretimi oluşturmaktadır. Tekstil, ayakkabı ve deri gibi sektörlerde ise bir gerilemeden söz etmek mümkündür.

İmalat sanayiinde üretim son beş yıldır, yılda ortalama %2,6 artış göstermiştir. İmalat sanayiindeki bu büyüme, ihracatın düşmesine rağmen, ithal mallarına karşı yerli üretimin desteklenmesi sonucu devam etmiştir.

Belli alanlarda devlet kontrolü ve korumalar devam ederken 1998’den bu yana ciddi liberalleşme faaliyetleri sürdürülmektedir. Konfeksiyon, ayakkabı, tekstil ve yan sanayiinde koruma tedbirleri belli sınırlar dahilinde devam ederken genel anlamda kontrollerin gevşetilmesi öngörülmektedir.
2.3.4. İnşaat

2.3.5. Hizmetler

Hizmet sektörü son yıllarda Avustralya ekonomisinin en hızlı ilerleyen bir dalı olmuştur. GSYİH’nın nerdeyse 4/5’ini sağlayan sektör son çeyrek yüzyılda tarım ve imalat sanayiinin payını hızla devralmıştır. Gelişmiş ve uluslararası rekabete açılmış bir bankacılık sektörü, insan kaynaklarının çok verimli bir şekilde kullanıldığı sigorta ve diğer hizmet alanlarıyla başarısını kanıtlamıştır.
2.3.6. Turizm

Turizm Avustralya için önemli bir potansiyel sektördür. Dünyanın birçok yerinde bulunmayan değişik doğal özellikleri ve çeşitli hayvan türleriyle birçok turistin ilgisini çekmektedir.

Son yıllarda turizm gelirleri geleneksel Avustralya ihracatının temel kalemleri olan kömür, et ve yünün getirisini aşmıştır. 1997’de turizm gelirleri 10 milyar doları aşarak, Avustralyanın toplam ihracatının %13’üne ve hizmetler ihracatının da %66’ısına ulaşmıştır. Avustralya insan gücünün %10’a yakını bu sektörde istihdam edilmektedir.

1999/2000’e kadar olan son 5 yılda Avustralya’ya gelen turistlerin sayısı yıllık ortalama %6 artış göstererek 4,7 milyona ulaşmıştır. Turistlerin büyük bir kısmı Japonya, Batı Avrupa ve Amerika’dan gelmektedir. Turizm gelirlerinin ¾’üne yakını yerli turistlerden sağlanmaktadır.
 

kaynak: www.igeme.gov.tr