Global Ihracat Hizmetleri Ülke Pazar Araştırmaları

Yaklaşık 50 yıl süren bir baskı rejimi ve kapalı ekonomi döneminin ardından Arnavutluk, demokrasi ve serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecinin ağır ekonomik ve sosyal problemlerini aşabilmek amacıyla dış politikasını, esas itibarıyla ABD ve AB üyesi ülkeler ile her alandaki ilişki ve işbirliğini geliştirmek ve Avrupa ile bütünleşmek hedefleri üzerine kurmuştur. Dış politikada ilişkilerini çeşitlendirmek de Arnavutluk’un önemli amaçlarından biri olmaya devam etmiştir. Öte yandan, bölgenin bir çok ülkesinde yaşayan Arnavutlar’ın siyasi ve ulusal haklarının korunması ve geliştirilmesi Arnavutluk’un bölgesel politikasının belli başlı hedeflerinden birini teşkil etmektedir.

1990 yılına kadar planlı ve merkezi sistemli ekonomiye sahip olan Arnavutluk’ta, 1991 yılından itibaren ciddi reformlar başlatılmış, bir özelleştirme programı uygulamaya konulmuş, fiyatlar devlet kontrolünden çıkarılarak dış ticaret serbestleştirilmiştir.

1990’lı yılların büyük kısmında, Arnavutluk, ekonomik reformların kaydettiği aşamalar bakımından Balkan ülkeleri için bir model olarak görülmüştür. IMF ve Dünya Bankası’nın desteği ile Sali Berisha yönetimindeki hükümet, 1996 yılı itibarıyla ekonominin büyük ölçüde özel sektörün eline geçmesini sağlayan bir özelleştirme programını uygulamanın yanısıra, bankacılık sektörünün yeniden yapılanmasını sağlamak amacıyla çalışmalar yürütmüştür. Bu çalışmaların neticesinde ortaya çıkan hızlı büyüme oranları da, reformların başarısını destekler görünmüştür.

Bununla beraber, reformların, özelleştirmenin ardından sağlanan tarımsal üretim artışı dışında kalan tüm başarıları, yüzeysel olmuştur. Finansal sektörün gelişememesinin yanısıra, hayat standartlarında açıkça gözlenen artış, yurtdışındaki işçilerden sağlanan kaynaklar, kaçakçılık ve para aklama gibi yasa dışı faaliyetler ile faizcilerden sağlanan kısa dönemli kazançlara bağlı olmuştur.

1997 yılında yaşanan ekonomik ve sosyal patlamanın hemen ardından kurulan hükümet, yine uluslararası kuruluşların desteği ile, uzun dönemli ekonomik kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla yeni bir istikrar ve reform programı uygulamaya koymuştur. Bu program çerçevesinde 1998 ve 1999 yıllarında IMF ve Dünya Bankası’ndan ülkeye çeşitli krediler sağlanmıştır.

Ülkenin zaten oldukça eski ve bakımsız durumda olan sabit sermaye varlığının, bütçe açıkları ve borçlara bağlı olarak yenilenememesi sebebiyle, ekonominin yeniden yapılanması ancak dışarıdan sermaye girişi yoluyla gerçekleşebilecektir. Ülkeye yeterli doğrudan yabancı ve portföy yatırımlarının gelmeye başlamasına kadar, yabancı sermaye girişi sadece uluslararası kurumlar ve devlet borçları yoluyla sağlanabilmektedir.

Ülkede makroekonomik istikrarın sağlanabilmesi, nüfusun aşırı yoksul olması sebebiyle de engellenmektedir. 1997 krizinin patlak vermesinden önce yüksek faizlerden yararlanmak üzere pek çok kişinin evlerini satmış olması, ülkede özellikle evsizlik sorununun büyümesine sebep olmuştur.

Yine 1997 krizinin ardından Şubat 1998’de işsizlik ile mücadele amacıyla, dört yıl içinde 200 000 yeni özel sektör işi yaratmayı hedefleyen bir eğitim ve meslek kazandırma projesi uygulamaya konulmuştur. Kayıtlı işsizliğin Aralık 1999 tarihindeki 240 000 kişi düzeyinden Ekim 2000 tarihi itibarıyla 219 200 kişiye düşmüş olması, programın bir ölçüde başarılı olduğunu göstermektedir.

Düşük enflasyon ve hükümetin vergi gelirlerini artırıp harcamaları kontrol altında tutmak suretiyle bütçe açığını kapatma konusundaki kararlılığı, yoksullukla mücadele politikalarını desteklemektedir. 2000 yılı itibarıyla GSYİH’nin %17’si ile oldukça düşük bir düzeyde olan vergi gelirlerinin, 2001 yılı bütçesinde artarak GSYİH’nin %22,3’üne yükselmesi öngörülmektedir.
Projeksiyon Özeti (yıllık % değişim)

	2000a	2001 b	2002 c	2003 c
Reel GSYİH	7,8	7,3	6,0	6,0
Tarımsal üretim	4,5	3,4	3,0	3,0
Enflasyon (ortalama %)	0,0	3,0	3,5	2,0
İhracat (milyon $, fob)	256	300	350	375
İthalat (milyon $, fob)	-1 070	-1 200	-1 300	-1 400
Cari işlemler dengesi (milyon $)	-156,3	-220	-230	-275
(GSYİH içindeki payı)	-4,1	-5,3	-5,0	-5,5
Döviz kuru (ortalama, Lek:$)	143,71	144,09	142,34	141,80

a Gerçekleşen, b EIU tahmini, c EIU Projeksiyonu
Kaynak: EIU, The Economist Intelligence Unit, Albania Country Report, October 2001

Doğal Kaynaklar ve Nüfus

Avrupa’nın güney doğusunda ve Balkan yarımadasının batısında yer alan Arnavutluk,
28 748 km2’ lik yüzölçümü ile Avrupa’nın en küçük ülkelerinden biridir. Yunanistan, Makedonya ve Yugoslavya (Kosova-Karadağ) ile komşu olan ve Adriyatik Denizi’ne kıyısı bulunan ülke doğal kaynaklar ve yeraltı varlıkları açısından zengindir.

Ülke topraklarının %77’sini kaplayan dağlık ve tepelik alanlar, ülkenin tarihten gelen izolasyonunun başlıca sebebidir. Ülkenin gıda bakımından kendi kendine yetebilmesini sağlamak amacıyla, Komünist lider Enver Hoxha tarafından meyve ağaçları ile diğer tarım ürünlerinin üretilmesine elverişli alan yaratmak için, eğimli bölgeleri teraslama ekipleri kurulmuştur. Ancak genellikle zaten dar olan bu alanların büyük kısmı daha sonra erozyona maruz kalmış, bu çabaların maliyeti, sağladığı yararlardan daha büyük olmuştur.

Toplam 2,9 milyon hektarlık ülke topraklarının %36’sını ormanlar, %24’ünü ekilebilir topraklar, %15’ini de otlak ve çayırlar oluştururken, kalan topraklar verimsiz ya da tarım dışı kullanımdadır.

Ülkenin krom, nikel, bakır, boksit, foforit, petrol ve kömür dahil olmak üzere yeraltı kaynakları oldukça zengindir.
Ülke nüfusunun dağılımı (1 000 kişi)

	1998	1999	2000
Erkek	1 650	1 662	1 677
Kadın	1 704	1 711	1 724
Toplam	3 354	3 373	3 401
Çalışma yaşındaki nüfus	1 888	1 911	1 939
Erkek (15-59 yaş)	945	957	971
Kadın (15-54 yaş)	943	954	968

Kaynak: EIU, The Economist Intelligence Unit, Albania Country Profile, 2002

Arnavutluk, nüfusunun %62’sinin kırsal bölgelerde yaşaması ve GSYİH’sinin yarısından fazlasını tarım sektörünün üretmesi bakımından halen büyük ölçüde tarıma dayalı bir ekonomiye sahip olmakla beraber, son 50 yılda ülkenin nüfus yapısı büyük bir dönüşüm geçirmiştir.

1980’lerde yıllık ortalama %2,1 gibi yüksek oranda artış gösteren Arnavutluk nüfusu, 1990’lı yılların ilk yarısında, özellikle genç erkek nüfusun ülke dışına geçici göçüne bağlı olarak doğum oranlarında yaşanan şiddetli düşüş sebebiyle yıllık ortalama %0,3 oranında azalmıştır. 1990’lı yıllar boyunca nüfus 3,2 ve 3,3 milyon arasında değişkenlik göstermiştir. Geçmişteki yüksek doğum oranları sebebiyle ülkede çalışma yaşındaki nüfus oranı oldukça yüksektir. (2000 yılı-%64,5) Nüfusun etnik açıdan büyük ölçüde homojen olduğu ülkedeki en büyük azınlık grubunu, yaklaşık 40 000 kişilik nüfus ile Yunanlılar oluşturmaktadır.

1980’li yıllardaki yüksek nüfus artış hızı ve kişi başına düşen milli gelirin küçüklüğü itibarıyla bir az gelişmiş ülke görünümü taşıyan Arnavutluk, eğitim sisteminin kalitesi bakımından Avrupa ülkeleri ile benzerlik göstermektedir. %85 oranındaki okuma yazma oranı ile Avrupa ortalamasının bir miktar altında kalan ülkede yüksek öğrenime devam etme oranı da %10 düzeyindedir.
Altyapı

Ulaştırma

Arnavutluk’un ulaştırma ağı, diğer Avrupa ülkeleri standartlarının çok altında ve ilkeldir. 18 000 km uzunluğundaki karayolları, 1930’lu yılların teknolojisi ile inşa edilmiş ve bu yolların bazı bölümleri Kosova’daki karışıklıklar sırasında NATO kuvvetlerinin yoğun kullanımı sonucunda büyük zarar görmüştür.Komünist dönemde yasak olan özel araba sahipliğinin serbest bırakılmış olması da ülke karayollarının üzerindeki yükü artıran bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.

Kosova’daki savaşın bitmesinin ardından, NATO, bölgedeki operasyonları için kullandığı yolları yeniden inşa ederken Batılı devletler de diğer pek çok yol yapım projesi için ülkeye yardım önerilerinde bulunmuştur. Otoyol kalitesinin düşüklüğünün yanısıra, ülke karayolları, gerek özellikle merkezlerden uzak kırsal bölgelerde faaliyet gösteren yol çeteleri, gerekse dikkatsiz araç kullanımı ve bakımsız araçlar sebebiyle tehlikeli olabilmektedir.

Ülkedeki demiryolları, 447 km’si ana hat, 230 km’si de ikincil hat olmak üzere toplam 677 km uzunluğundadır. Ülkenin demiryolu ağı, 1990’lı yıllarda, özellikle de 90’lı yılların ilk yarısında raylar ve ışıklı sinyallerin yağmalanması neticesinde büyük zarara uğramıştır. Demiryolu kalitesinin düşüklüğü sebebiyle yolcu trenleri saatte en fazla 40, yük trenleri ise 25 kilometre hız yapabilmektedir.

Ülkenin en önemli iki limanı, Durres ve Vlore şehirlerindedir. Bunların yanısıra, güneyde, İtalya ve Yunanistan’a yolcu ve hafif yük taşımacılığı konusunda hizmet vermekte olan Saranda Limanı vardır. Ülkedeki tek ticari havaalanı olan Tiran yakınlarındaki Rinas Havaalanı’nın bir kısmı, NATO tarafından yeniden inşa edilmiştir.
Telekomünikasyon

Komünist dönemde, Arnavutluk’un telekomünikasyon ağı, komünist blok ülkeleri içinde en kötü durumdaki olmuştur. Bu dönemde, ülkenin her bölgesinde mevcut bulunmakla beraber, telefon hatları genellikle resmi ve kamu kurumlarına tesis edilmişken, halka açık telefonlar sadece postanelerde hizmet vermiştir.

Bağımsızlığın ardından, mevcut sabit telefon hatlarının yetersiz kalması sebebiyle özellikle işadamları yeni kurulan mobil telefon operatörü Albanian Mobile Communications (AMC) hatlarına yönelmiş, 2000 yılında AMC’nin özelleştirilmesi ile telekomünikasyon sektörü büyük bir atılım gerçekleştirmiştir. Buna karşılık sabit hat operatörü olan Albtelecom, uluslararası fon destekleri sayesinde telefon yoğunluğunu 1994 yılında her 1 000 kişiye 14,5 ana hattan 1999 yılında 37 hatta çıkarmış olmasına rağmen, halen diğer pek çok Doğu Avrupa ülkesine göre geri kalmıştır.
Enerji

Hidroelektrik tesisleri, ülke elektriğinin %90’ını üretmenin yanısıra 1980’li yıllarda ihracat için fazla yaratabilmekle beraber, 1999 yılı itibarıyla ülke net elektrik ithalatçısı haline gelmiştir. Bu durumun başlıca sebepleri arasında, yedek parça eksikliği ve bakımsızlık olmuştur. 1999 yılında yaşanan kuraklık sebebiyle, bazı bölgelerdeki su düzeyi, enerji üretmeye imkan vermeyecek ölçüde düşmüş ve talebin arzı aşmasından dolayı 1999 ve özellikle 2000 yılında elektrik kesintileri sıklaşmıştır. Hükümet, elektrik şirketi olan KESh firmasını özelleştirerek enerji kısıntısı sorununu aşmayı beklemektedir.

Ülkede 1918 yılından bu yana petrol çıkarılmaktadır. Arnavutluk, 1990’lı yılların sonları itibarıyla yıllık yaklaşık 500 000 ton ham petrol ihraç etmekte, buna karşılık, ihtiyaç duyduğu rafine edilmiş ürünleri ithal etmektedir. Yine 1990’lı yılların sonuna doğru ülkenin petrol şirketi Albpetrol petrol kuyularının ıslah edilmesi amacıyla 250 milyon dolarlık bir yatırım projesini uygulamaya koymuştur. İngiliz Premier Oil ve Alman Preussag firmaları ile Dünya Bankası ve Uluslararası Finans Derneği (International Finance Corporation-IFC) bu proje için fon ve uzman desteği sağlamaktadır. 1999 yılı itibarıyla petrol, ülkedeki birincil enerji üretiminin %23’ünü oluşturmuştur.

Ülkede 11 bölgede doğal gaz çıkarılmaktadır. Oldukça bakımsız durumda olan küçük kömür madenleri, yaklaşık 40 000 ton linyit üretimi ile, faaliyetlerini sürdürmektedir.
Sektörler

1990’lı yılların ilk yarısında, Diğer Doğu Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Arnavutluk sanayi üretiminde de şiddetli bir azalma yaşanmıştır. Ancak sanayideki daralmayı hizmetler sektöründeki genişlemenin izlediği diğer bölge ülkelerinin aksine Arnavutluk’ta nüfusun büyük kısmı, tarım sektörüne yönelmiştir. Bunun sonucu olarak 1990 yılında %37 olan tarımın GSYİH içindeki payı, 1998 yılına gelindiğinde %54’e kadar yükselmiştir. Böylelikle ülke, geçiş dönemi içinde olan ülkeler arasında, tarım sektörünün GSYİH içindeki payının %50’den fazla ve hizmetler sektörünün de %22 ile en düşük olduğu tek ülke olarak, diğer bölge ülkelerine göre ekonomik kalkınmanın farklı bir aşamasında olduğunu göstermektedir. Bununla beraber, ülkenin tarıma bu bağlılığı, karşılaştırmalı maliyetlerden değil kırsal kesimde yoğunlaşan nüfustan kaynaklanmaktadır.

1990 yılında %47 düzeyinde olan sanayiinin GSYİH içindeki payı 1994-1999 yılları arasında düzenli olarak %12’lerde seyretmiştir. Ülkenin sermaye stoku, önce Sovyetler Birliği, ardından da Çin tarafından sağlanan ve ülkeye dünya piyasalarına ilk açıldığında pek fazla uluslararası rekabet gücü sağlayamayan makine ve cihazları kapsamaktadır.Planlı ekonominin çökmesi ve 1991-1992 ve 1997 yıllarında yaşanan karışıklıklar, bu ekipmanın da yağmalanması sonucunu doğurmuştur.

Sanayi sektörünün bu durumu, ülkedeki girişimcileri, küçük ölçekli ve ülkenin genel fakirlik düzeyine bağlı olarak ücretlerin düşük olmasının nisbi avantaj sağladığı emek yoğun alanlara yöneltmiştir. Ülkenin zengin orman kaynakları kerestecilik, doğramacılık ve mobilya yapımı alanlarında küçük işletmeler kurulmasını sağlarken, uzun yıllar boyunca aşırı biçimde kullanılan ormanların yeniden canlandırılması için bir miktar dış kredi sağlanmıştır. Yabancı firmalar için fason ayakkabı, giysi ve mobilya yapımı da yaygınlaşmıştır. Nitekim 1999 yılında bu yolla gerçekleştirilen reeksportlar, ülkenin toplam ihracatının üçte ikisini oluşturmuştur.

Ülkede yaşanan karışıklık dönemlerinin ardından, konutların özelleştirilmesi konut yapımı ve tamiri alanlarında talebi artırmıştır. Bu durum, ülkeye özellikle altyapı tesisi ve insani amaçlarla sağlanan dış yardımlarla beraber müteahhitlik ve inşaat malzemeleri sektörlerinin, büyümenin temel kolları haline gelmesi sonucunu doğurmuş, 1999 yılı itibarıyla inşaat sektörü GSYİH’nin %13’ünü oluşturmuştur.

Bununla beraber, bankacılık, sigortacılık, ticari bilgi ve güvenlik gibi diğer hizmetler, gelişmekte olan bir ekonomi için dahi yetersiz düzeydedir. Yine de, bankaların özelleştirilmesi ve düzenleyici mevzuatın gelişmesi, ülkeye yabancı yatırımcı çekmeye başlamıştır. Arnavutluk’ta halen mevcut işletmelerin %52’si perakendecilik, %18’i başta oteller, restoranlar ve barlar olmak üzere hizmetler, %10’u imalat, %2’si gıda işleme, %14’ü taşımacılık ve %3’ü de inşaat alanlarında faaliyet göstermektedir.
GSYİH’nin Sektörlere Göre Dağılımı (1990 sabit fiyatlarıyla milyon Lek)

	1996	%	1997	%	1998	%	1999	%	1999	%
Sanayi	2 012	12,2	1 899	12,6	1 987	12,0	2 105	11,9	2 209	11,5
Tarım	8 493	51,5	8 578	56,0	9 007	54,4	9 336	52,6	9 756	51,0
İnşaat	1 839	11,2	1 723	11,2	2 085	12,6	2 398	13,5	2 828	14,8
Taşımacılık	528	3,2	420	2,7	504	3,0	580	3,2	660	3,5
Diğer hizmetler	3 606	21,9	2 705	17,7	2 975	18,0	3 331	18,8	3 666	19,2

Kaynak: EIU, The Economist Intelligence Unit, Albania Country Profile, 2002

Tarım

Ülke, Doğu Bloku’nun yıkılmasından sonra geçiş dönemine giren ülkeler içinde GSYİH’si halen büyük ölçüde tarımsal faaliyete bağlı olan tek ülkedir. 1990’lı yıllar boyunca, tarımsal üretimin GSYİH’nin %50’sinden fazlasını oluşturmuş olduğu ülkede, ekonominin en büyük tek sektörü tarımdır.

2. Dünya Savaşı’ndan önce ülkede yürütülen feodal sistem, komünizm ile beraber terkedilmiş, 1970 ve 1980’li yıllarda uygulanan teraslama, sulama, drenaj ve suyu tuzdan arındırma projeleri ile ekilebilir alanların, 1950’li yıllara oranla iki kat artması sağlanmıştır. Ancak, bu projelerin sonucu olarak kaydedilen üretim artışı, aynı dönemde nüfusta yaşanan şiddetli büyümenin gerisinde kalmıştır.

1990’lı yılların başında, komünist yönetimin gücünü kaybetmesi ile, toprakların ve hayvanların kontrolü köylülere geçmiş, kollektif çiftliklere zarar verilmiş ve ağaçlar kesilmiştir. Bunların sonucu olarak 1990 yılında 8,3 milyon olan meyva ağaçları sayısı 1993 yılında 3,2 milyona düşerken, bağlar da 1990 yılı düzeyinin üçte birine gerilemiştir. Bununla beraber, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörlerinin brüt üretimi, 2000 yılında %58 düzeyinde gerçekleşmiştir. Yine de, aşırı istihdam nedeniyle tarım sektörü uluslararası standartlar çerçevesinde verimsiz olmayı sürdürmektedir.

1991 yılında uygulamaya konulan bir dizi reformla ülkenin tarımsal yapısı tamamen değiştirilmiş, 1994 yılı itibarıyla toplam ekime elverişli alanın yaklaşık %94’ü özelleştirilmiş ve 1995 yılında, brüt tarımsal üretim 1990 yılı düzeyinin üzerine çıkmıştır. Bununla beraber, sektörde makineleşememe, yetersiz sulama teknikleri ve kimyasal gübre kullanımının yetersizliği sebebiyle mevcut potansiyel halen değerlendirilememektedir. 1999 yılında gerçekleştirilen bir ankete göre, çiftçilerin halen %42’si topraklarını sadece insan ve hayvan gücü kullanarak işlemektedir.

Ülkenin kuzey doğu bölgesindeki dağlık alanlardaki geniş ormanlarının %30’u geçtiğimiz 10 yıl içinde gerçekleştirilen denetimsiz kesimlerden ve aynı şekilde ülkenin orta bölgelerindeki ormanların %20’si de aşırı kesimlerden dolayı zarar görmüştür.

Tıbbi tarım ürünleri ihracatta önemli bir kalemi oluştururken, özellikle şarap ve zeytinyağı işleme faaliyetlerinin gelişmesi halinde, üzüm bağları ve zeytinliklerin de büyük potansiyel arzetmesi mümkündür.
Tarımsal Üretim (100 000 kg)

	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000
Tahıllar	4 230	4 080	2 710	3 884	3 951	2 720	3 410
Mısır	1 930	2 160	2 140	1 948	1 891	2 060	2 066
Patates	890	1 340	1 315	1 260	1 450	1 619	1 600
Sebzeler	5 900	6 850	7 850	5 500	6 046	6 104	6 350
Tütün	38	57	63	58	74	73	63
Şekerpancarı	600	670	740	509	557	399	420
Kuru bakliyat	180	250	250	200	227	260	249
Saman	200	130	127	121	125	132	157
Yiyecekler	38 000	38 000	39 700	36 700	38 440	45 000	47 300

Kaynak: EIU, The Economist Intelligence Unit, Albania Country Profile, 2001-2002

Madencilik

Başta krom, bakır ve nikel olmak üzere mineral kaynakların oldukça zengin olduğu Arnavutluk’ta, 1990 yılından önce, madencilik sektörü ihracat gelirlerinin büyük kısmını oluşturmuş, ülke dünyanın üçüncü büyük krom üreticisi haline gelmiştir. Bununla beraber, gerek 1991-1992 gerekse 1997 yıllarındaki ayaklanma dönemlerinde üretimde şiddetli düşüşler yaşanmıştır.

Ülkenin Dibra ve Mat bölgelerinde krom çıkarma ve işleme, Mirdite ve Puke bölgelerinde bakır, Pogradec bölgesinde demir-nikel, Korce bölgesinde bakır ve nikel-silikat ve Tepelene bölgesinde fosforit üretimi gerçekleştirilmektedir. Petrol üretiminin merkezi ülkenin Berat ve Fier bölgeleridir. 1999 yılında 323 000 ton olarak gerçekleştirilen onshore üretimin, 2016 yılı itibarıyla 2,5 milyon tona yükselmesi beklenmektedir.

Üretim ile tedarik yollarının ülkedeki karışıklıklar sebebiyle sık sık kesintiye uğramasının yanısıra, eski teknoloji ve ekipmandan dolayı madencilik sektörü büyük zarar görmüştür. Sektördeki üretim yöntemleri, emek yoğun ve Batı standartlarına göre genellikle tehlikelidir.
Sanayi

Komünist dönemin sanayi politikalarının, ülkenin tüm idari bölgelerini bir ölçüde geliştirmek amacıyla uygulanması sebebiyle, ülkenin tüm idari bölgelerinde gıda işleme ve büyük kısmında inşaat malzemeleri, kereste ve ağaç ürünleri sanayileri mevcut olmakla beraber, toplam sanayi üretiminin büyük kısmı, belli bir ihracat kapasitesine de sahip olan büyük tesislerin bulunduğu 6 bölgeden sağlanmaktadır. Bu bölgelerden, ülkenin toplam sanayi üretiminin üçte birini karşılamakta olan Tiran mühendislik işleri, tekstil ve ilaç üretim tesislerine sahipken Elbasan’da büyük bir çelik fabrikası faaliyet göstermekte, Durres’de mekanik ve elektrik mühendisliği ile gemi yapım ve kimya sanayiileri gelişmişken, Shkoder’de bakır tel ve kablolar üretilmektedir.Bunların yanısıra, Vlore bölgesinde elektrik ampulleri ve kimyasallar üretilirken Korce bölgesi tekstil ve giyim eşyası üretimi merkezidir.

1961 yılına kadar Sovyetler Birliği, daha sonra da 1978 yılına kadar Çin’den sağlanan pek çok tesis ve fabrika, eski olmanın yanısıra 1991-1992 ve 1997 yıllarındaki kargaşa dönemlerinde hasar görmüş veya yağmalanmıştır. Bununla beraber, Batılı ülkeler için gerçekleştirilen fason üretim, tekstil ve deri eşyalar sektörlerine canlılık kazandırmıştır. İmalat sektörünün toplam büyüme hızı, 1997 yılından bu yana pozitif olarak gerçekleşmiş ve 2000 yılı itibarıyla da %5’e ulaşmıştır.

Sanayi üretimi 1995 yılında en düşük düzeyine ulaştıktan sonra 1990’lı yılların ikinci yarısında düzelme göstermiş olmakla beraber halen sanayi indeksi 1989 düzeyinin üçte birine dahi ulaşamamıştır.
Sanayi Üretimi-Kamu sektörü (1 000 ton)

	1995	1996	1997	1998	1999	2000
Enerji
Ham petrol	521	488	360	365	323	314
Doğal gaz (milyon m3)	28	23	18	17	14	11
Elektrik enerjisi (1 000 kw/s)	4 414	5 926	5 184	5 068	5 396	4 737
Madencilik
Krom cevheri	243	236	157	150	79	57
Bakır	258	188	25	55	34	0
Linyit	120	113	40	49	33	21
İmalat
Yuvarlatılmış dövme çelik	19	21	21	20	20	0
Fosfat gübre	14	0	27	12	9	0
Çimento	238	203	100	84	106	180
Mobilya (milyon Lek	26	n/a	5	11	3	2
Ekmek	20	147	87	n/a	67	0
Bira (1 000 hl)	89	88	20	n/a	91	0
Şarap (1 000 hl)	11	12	17	n/a	10	0

n/a Veri elde edilemiyor
Kaynak: EIU, The Economist Intelligence Unit, Albania Country Profile, 2001-2002

Hizmetler

İnşaat

Teknolojik açıdan geri kalmış olmasına rağmen Arnavutluk inşaat sektörü 1990’lı yılların ikinci yarısında hızlı bir büyüme göstermiştir. Kollektif çiftliklerin şahsi mülke dönüşmesi, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ortaya çıkması, çeşitli mağazaların açılması, konut sıkıntısı, büyük altyapı projeleri, turizm sektörünün gelişmesi ve 1999 yılında ülkeye yönelen insani ve askeri fonlar, bu büyümenin sebepleri arasındadır. Kırsal alanlardan kentlere göçün yaygın olması, özellikle kentlerde konut yapımı ihtiyacını artırmaktadır.

1993 yılında ülkede, Dünya Bankası da dahil olmak üzere çeşitli yabancı kuruluşlardan sağlanan kredilerin yardımıyla bir “Ulusal İskan Enstitüsü” (National Housing Institute) kurulmuştur.

Yabancı yatırımların da desteğiyle inşaat sektörü 1999 yılında %15 büyürken, 2000 yılında bu büyüme oranının %17 olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Bu canlanma, özellikle İtalya ve Yunanistan kaynaklı yabancı yatırımların desteği ile gelişmiştir. Sektörde, herbiri ortalama 150 kişiyi istihdam etmekte olan yaklaşık 1 000 özel firma faaliyet göstermektedir. Yeni karayollarının yapımı, Rinas Havaalanı ile Durres ve Vlore Limanlarının yeniden inşaası ve oteller ile turistik tesislerin geliştirilmesi gibi büyük ölçekli projelerin gerçekleştirilmesinin, yine yabancı sermayeye bağlı olması beklenmektedir.
Turizm

Henüz yeterince yararlanılmamakla beraber, turizm sektörü, ülkenin kalkınması açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Bir kısmı deniz turizmine elverişli olan ve büyük ölçüde bozulmadan kalmış sahil şeridi, dağlık bölgeleri ve tarihi yapılarına rağmen turizm altyapısının yetersizliği ve güvenlik sorunları, ülkeye turist gelişini engellemiştir. Bununla beraber, 2000 yılında kuzeyde Shengjin ve güneyde Himare bölgelerindeki turizm olanaklarını geliştirmek üzere büyük yatırım projeleri uygulamaya konulmuştur.

1996 yılında 226 800 düzeyinde olan yabancı ziyaretçi sayısı kesin olmayan rakamlara göre 2000 yılında 900 000’e kadar yükselmiştir. 2001 yılında bu rakamın 1,2 milyon kişi düzeyine çıkması beklenmektedir.
Bankacılık

Arnavutluk mali sektörünün yetersizliği, ülke kalkınmasının önündeki en büyük engellerden biridir. Ülkede halen pek çok işlem nakit para ile gerçekleştirilmektedir. Bankacılık sistemindeki aksaklıklar, ülkede başka mevduat toplama mekanizmalarının ortaya çıkmasına yol açmış, bu mekanizmaların çökmesi de finansal sektöre duyulan güveni azaltmıştır. Modern ve etkili bir bankacılık sisteminin geliştirilmesi, mali kaynakların daha etkin dağılımı ve dolayısıyla uzun dönemli sürdürülebilir ekonomik kalkınmanın ön koşuludur.

Dünya Bankası, EBRD ve AB tarafından gerçekleştirilen bir teknik araştırma, Arnavutluk bankalarının en önemli sorunlarının verimsizlik ve etkin olmayan krediler olduğunu ortaya koymaktadır.

Komünizm döneminde ülkede bankacılık faaliyetlerini, bir kamu bankası ile ülke çapında yaygın şube ağı ile Savings Bank yürütmüştür. Daha sonra bu kamu bankası Ulusal Ticaret Bankası (National Commercial Bank-NCB), Kırsal Ticaret Bankası (Rural Commercial Bank-RCB) ve Savings Bank olarak üç ticari bankaya dönüştürülmüş, 1996 yılında bankaların özelleştirilmesine ilişkin bir bankacılık kanununun çıkarılmasının ardından da Savings Bank ile RCB birleşmiştir. 2001 yılında Savings Bank’ın da özelleştirilmesi beklenmektedir. Gerçekleştirilen özelleştirmeler kapsamında Türk KentBank da NCB’nin hisselerinin %60’ını satın almıştır.

Çıkarılan Bankacılık Kanunu Arnavutluk Merkez Bankası’na (Bank of Albania) da yasal özerklik getirmektedir.

kaynak: www.igeme.gov.tr